داکت تابلو برق یکی از تجهیزات اصلی مدیریت سیم‌کشی داخل تابلوهای توزیع، کنترل و اتوماسیون است. سیم‌های مدار قدرت، فرمان، اندازه‌گیری و سیگنال پس از خروج از تجهیزات باید در مسیر مشخصی هدایت شوند تا سیم‌کشی منظم، قابل سرویس و قابل توسعه باقی بماند. Wiring Duct این مسیر را در داخل Enclosure ایجاد می‌کند.
محصولی که در تصویر این دسته مشاهده می‌شود از نوع داکت شیاردار یا Slotted Wiring Duct است. وجود شیارهای جانبی اجازه می‌دهد سیم در هر نقطه مناسب از مسیر اصلی خارج شده و به تجهیزات مجاور متصل شود. این نوع داکت یکی از متداول‌ترین گزینه‌ها در مونتاژ تابلو برق صنعتی است.
داکت تابلو برق چیست؟
داکت یک کانال غیر فلزی یا در بعضی کاربردها فلزی برای هدایت سیم و کابل است. در تابلو برق، مدل‌های پلیمری شیاردار بیشترین کاربرد را دارند و روی Back Plate در کنار ریل DIN و تجهیزات نصب می‌شوند.
سیم‌ها داخل کانال قرار گرفته و درب داکت روی آن بسته می‌شود. شیارهای دیواره امکان خروج سیم در نزدیکی Terminal Block، Relay، Contactor، PLC یا تجهیزات اندازه‌گیری را فراهم می‌کنند.
Legrand نیز Lina 25 را برای سازمان‌دهی Wiring افقی و عمودی داخل Automation و Distribution Enclosure معرفی می‌کند. HellermannTyton نیز Heladuct را برای هدایت و حفاظت سیم‌ها در Control Panel ارائه می‌دهد.
داکت شیاردار چیست؟
Slotted Wiring Duct دارای مجموعه‌ای از Fingerها و Slotها در دیواره‌های جانبی است. سیم از فضای میان این Fingerها خارج شده و وارد تجهیز موردنظر می‌شود.
مزیت اصلی این طراحی انعطاف بالا در Routing است. اگر جای یک Relay یا Terminal تغییر کند، معمولاً لازم نیست مسیر اصلی داکت تغییر داده شود و می‌توان سیم را از شیار دیگری خارج کرد.
همین ویژگی باعث می‌شود داکت شیاردار برای تابلوهای اتوماسیون با تعداد زیاد I/O، Relay و Terminal مناسب باشد.
تفاوت داکت شیاردار و بدون شیار
| نوع |
ساختار |
کاربرد |
| شیاردار |
دارای شیارهای متعدد جانبی |
تابلو برق، PLC، رله و ترمینال |
| بدون شیار |
دیواره جانبی بسته |
مسیرهایی با خروجی کمتر یا حفاظت بیشتر از سیم |
HellermannTyton در خانواده Heladuct علاوه بر Slotted Wall، مدل‌های Solid Wall را نیز تولید می‌کند. انتخاب مدل به تعداد خروج سیم‌ها، نوع تجهیزات و Layout تابلو وابسته است.
ابعاد داکت چگونه نوشته می‌شود؟
داکت معمولاً با Width و Height معرفی می‌شود. برای مثال 60×40mm یعنی پروفیل دارای دو بعد نامی 60 و 40mm است، اما ترتیب نوشتن عرض و ارتفاع می‌تواند در کاتالوگ برندها متفاوت باشد.
به همین دلیل هنگام خرید فقط به عبارت 40×60 اکتفا نکنید و مشخص کنید کدام عدد Width و کدام Height است. این موضوع در فضای محدود تابلو اهمیت زیادی دارد.
در خانواده Lina 25 لگراند، ابعاد متنوعی از 25×25mm تا سایزهای بزرگ‌تر مانند 120×80mm در Range رسمی دیده می‌شود. بنابراین امکان انتخاب داکت بر اساس حجم Wiring وجود دارد.
عرض داکت چه تاثیری دارد؟
Width بیشتر امکان قرارگیری تعداد سیم بیشتری در یک ردیف را فراهم می‌کند. در مقابل، داکت پهن فضای بیشتری از Back Plate را اشغال می‌کند و می‌تواند فاصله میان Equipmentها را کاهش دهد.
در تابلوهایی با تعداد Terminal زیاد، استفاده از Width مناسب باعث می‌شود Bundle سیم‌ها بدون فشار زیاد از مسیر عبور کند. مسیرهای کوچک‌تر برای تعداد محدود Wire یا سیم‌های کم‌قطر مناسب‌تر هستند.
ارتفاع داکت چه تاثیری دارد؟
افزایش Height حجم داخلی را بالا می‌برد بدون اینکه الزاماً عرض بیشتری از Back Plate اشغال شود. در تابلوهای پرتراکم این ویژگی می‌تواند بسیار مفید باشد.
با این حال داکت بلند نباید مانع دسترسی به Terminal، پیچ تجهیزات یا Labelها شود. همچنین درب داکت باید فضای کافی برای باز و بسته شدن داشته باشد.
سطح مفید داکت چیست؟
حاصل ضرب ساده Width و Height همیشه فضای واقعی قابل استفاده را نشان نمی‌دهد. ضخامت دیواره، شکل Fingerها و ساختار داخلی بخشی از فضای هندسی را اشغال می‌کنند.
به همین دلیل سازندگان حرفه‌ای Usable Cross Section را اعلام می‌کنند. برای نمونه Lina 25 لگراند در مدل 25×25mm سطح مفید 391mm² و در مدل 60×40mm سطح مفید 1932mm² دارد.
این اعداد مربوط به همان مدل‌های رسمی هستند و نباید برای محصولات دیگر با ابعاد اسمی مشابه استفاده شوند.
ظرفیت سیم داکت
تعداد Wire قابل قرارگیری به قطر خارجی سیم، سطح مفید داکت و میزان فضای آزاد موردنیاز وابسته است. تعداد سیم‌های 1mm² با سیم‌های 4mm² یکسان نیست.
بعضی تولیدکنندگان یا فروشندگان تخصصی، Capacity را برای سطح مقطع‌های مختلف اعلام می‌کنند. این جدول‌ها برای انتخاب اولیه مفید هستند، اما در طراحی واقعی باید فضای توسعه آینده و سهولت Service نیز دیده شوند.
پیشنهاد اجرایی:
داکت را تا آخرین فضای خالی با سیم پر نکنید. مقداری ظرفیت رزرو برای تغییرات، خروج سیم‌ها و تعمیرات آینده باقی بگذارید.
جنس داکت تابلو برق
PVC یکی از مواد رایج Wiring Duct صنعتی است. برای نمونه Heladuct HD شرکت HellermannTyton در مدل‌های بررسی‌شده از PVC ساخته می‌شود.
با این حال همه داکت‌ها الزاماً PVC نیستند. برای مثال بعضی Lina 25های فعلی Legrand از ABS ساخته شده‌اند. بنابراین جنس محصول باید از مشخصات همان کد بررسی شود.
Material روی استحکام، رفتار حرارتی، Flame Rating، قابلیت برش و شرایط محیطی اثر دارد. نباید ویژگی یک خانواده به تمام داکت‌های بازار تعمیم داده شود.
مقاومت در برابر شعله
در تابلو برق رفتار Material در برابر Fire اهمیت دارد، اما عبارت‌هایی مانند نسوز، خودخاموش‌شونده یا Flame Retardant باید از Datasheet محصول تایید شوند.
برای نمونه بعضی Heladuct HDهای PVC شرکت HellermannTyton دارای Flammability Class برابر UL 94 V-0 هستند. همین خانواده در مشخصات رسمی با IEC 61084 نیز مرتبط معرفی شده است.
این Rating مربوط به محصولات مشخص است و به معنی V-0 بودن تمام داکت‌های PVC نیست.
داکت هالوژن فری چیست؟
Halogen-Free به Composition ماده مربوط است و با Flame Retardant یک مفهوم نیست. یک محصول می‌تواند رفتار خاصی در برابر شعله داشته باشد اما Halogen-Free نباشد و برعکس.
بنابراین اگر پروژه الزام Halogen-Free، Low Smoke یا استاندارد خاصی دارد، این ویژگی باید روی کد دقیق محصول بررسی شود و از رنگ یا ظاهر داکت قابل تشخیص نیست.
رنگ داکت
طوسی یکی از رنگ‌های رایج در تابلو برق است، اما داکت‌های سفید، آبی، مشکی و رنگ‌های دیگر نیز وجود دارند. HellermannTyton برای خانواده‌های مربوطه چند Color Option ارائه می‌کند.
استفاده از رنگ‌های متفاوت می‌تواند به تفکیک Wiring کمک کند؛ برای مثال یک پروژه ممکن است مسیر Signal و Control را با رنگی جدا کند. این روش یک انتخاب طراحی است و باید در کل پروژه یکسان اجرا شود.
درب داکت
Cover سیم‌ها را داخل داکت نگه می‌دارد و ظاهر تابلو را منظم می‌کند. درب باید روی بدنه قفل شود اما هنگام سرویس نیز بدون آسیب قابل باز شدن باشد.
اگر Bundle سیم بیش از ظرفیت داکت باشد، فشار مداوم می‌تواند باعث باز شدن درب یا دشوار شدن نصب آن شود. این وضعیت نشانه مناسبی برای افزایش سایز داکت یا تقسیم مسیر است.
شیارهای داکت چه کاربردی دارند؟
Slotها مسیر خروج Wire از کانال اصلی هستند. فاصله و عرض شیار روی انعطاف Routing اثر دارند، به‌خصوص وقتی Terminalها با فاصله کم کنار یکدیگر نصب شده باشند.
بعضی Wiring Ductها Fingerهای قابل شکستن یا برش دارند تا بتوان دهانه بزرگ‌تری برای Bundle کابل ایجاد کرد. این کار باید بدون باقی گذاشتن لبه تیز انجام شود.
سوراخ‌های کف داکت
بسیاری از داکت‌های صنعتی دارای Slot یا Hole در کف هستند تا با Screw یا Rivet روی Back Plate نصب شوند. HellermannTyton این ویژگی را در محصولات Heladuct برای نصب سریع ذکر می‌کند.
محل پیچ‌ها باید به شکلی انتخاب شود که کف داکت تاب برندارد. در مسیرهای بلند، تعداد نقاط Fixing کافی باعث می‌شود داکت تحت وزن سیم‌ها از صفحه جدا نشود.
نحوه چیدمان داکت در تابلو برق
معمولاً Wiring Ductها به‌صورت افقی و عمودی در اطراف DIN Railها قرار می‌گیرند. فاصله مناسب میان Rail و داکت اجازه می‌دهد Wire با Radius مناسب از Terminal وارد داکت شود.
نزدیک کردن بیش از حد داکت به تجهیزات، دسترسی به پیچ‌ها و Terminalها را دشوار می‌کند. فاصله زیاد نیز فضای Back Plate را هدر داده و طول Wireها را افزایش می‌دهد.
تفکیک سیم‌های قدرت و فرمان
بهتر است مسیر کابل‌های Power و Signal بر اساس الزامات EMC و توصیه سازنده تجهیزات طراحی شود. عبور کابل Motor اینورتر در کنار سیم‌های Analog یا Communication می‌تواند Noise Coupling را افزایش دهد.
استفاده از داکت مجزا یکی از روش‌های ایجاد Separation فیزیکی است. میزان فاصله لازم به نوع سیگنال، سطح نویز، Shielding و استاندارد پروژه وابسته است و یک عدد ثابت برای همه تابلوها وجود ندارد.
داکت در تابلو PLC و اتوماسیون
در تابلوهای PLC تعداد زیادی Wire از I/O Module به Terminal Strip می‌رود. داکت شیاردار کمک می‌کند سیم هر Channel از نزدیک‌ترین Slot وارد مسیر اصلی شود.
بهتر است ظرفیت اضافی برای توسعه I/O نیز دیده شود. پر کردن کامل Duct در زمان ساخت، اضافه کردن Sensor یا Module جدید را در آینده دشوار می‌کند.
برش داکت
داکت باید با برش صاف و عمود به طول موردنیاز برسد. لبه‌های تیز یا Burr پس از Cutting می‌توانند به Insulation سیم آسیب بزنند.
Legrand در Lina 25 حتی ساختاری برای Snap Cutting دارد که با ابزار مربوطه امکان جدا کردن داکت بدون اره را فراهم می‌کند. این ویژگی مربوط به همان خانواده است و در همه محصولات وجود ندارد.
استاندارد داکت تابلو برق
در بازار و کاتالوگ سازندگان می‌توان استانداردهایی مانند EN 50085 و IEC 61084 را برای Cable Trunking و Wiring Duct مشاهده کرد. استاندارد دقیق به خانواده و بازار عرضه محصول وابسته است.
برای نمونه یک داکت شیاردار 40×60mm رعد در بازار فعلی ایران با EN 50085-2-3 معرفی می‌شود. بعضی Helaductهای HellermannTyton نیز در مشخصات رسمی خود IEC 61084-1 و IEC 61084-2-1 را ذکر می‌کنند.
راهنمای انتخاب داکت تابلو برق
| معیار |
چه چیزی بررسی شود؟ |
علت اهمیت |
| نوع داکت |
شیاردار یا بدون شیار |
نحوه خروج Wiring |
| Width |
عرض واقعی داکت |
فضای اشغال‌شده روی Back Plate |
| Height |
ارتفاع پروفیل |
حجم داخلی و دسترسی |
| سطح مفید |
Usable Cross Section |
ظرفیت واقعی Wiring |
| Material |
PVC، ABS یا ماده دیگر |
حرارت، Flame و استحکام |
| Flame Rating |
در صورت الزام پروژه |
ایمنی Material |
| رنگ |
طوسی، آبی، سفید یا غیره |
تفکیک و هماهنگی تابلو |
| طول شاخه |
مانند 2m یا مقدار دیگر |
پرت برش و حمل |
اشتباهات رایج در انتخاب داکت
- انتخاب فقط بر اساس ظاهر داکت
- اشتباه گرفتن Width و Height
- انتخاب سایز بسیار کوچک و فشرده کردن سیم‌ها
- در نظر نگرفتن فضای توسعه آینده
- ترکیب Power و Signal بدون بررسی EMC
- قرار دادن داکت بیش از حد نزدیک به Terminalها
- باقی گذاشتن لبه تیز بعد از برش
- اعتماد به عبارت «نسوز» بدون بررسی Datasheet
- بی‌توجهی به کیفیت قفل شدن درب
Replacement داکت قدیمی
برای جایگزینی Duct قدیمی، Width و Height واقعی اندازه‌گیری شوند. ترتیب نوشتن ابعاد میان برندها ممکن است متفاوت باشد و مقایسه فقط از روی نام محصول کافی نیست.
فاصله شیارها، ضخامت Finger، شکل درب و Holeهای کف نیز بررسی شوند. اگر فقط یک بخش از داکت قدیمی تعویض می‌شود، سازگاری Cover قدیمی با بدنه جدید را نباید فرض کرد.
اگر علت تعویض شکستن Finger یا باز شدن مداوم Cover است، میزان پرشدگی داکت نیز بررسی شود. ممکن است مشکل اصلی کم بودن ظرفیت مسیر باشد.
چک‌لیست Replacement داکت:
Width، Height، Length، Slotted یا Solid بودن، Usable Cross Section، Material، رنگ، درب، فاصله شیارها، Holeهای کف، روش Fixing، Flame Rating، دمای کاری و فضای Wiring بررسی شوند.
قیمت داکت تابلو برق به چه عواملی بستگی دارد؟
ابعاد یکی از عوامل اصلی قیمت است. افزایش عرض و ارتفاع باعث افزایش مقدار Material و ظرفیت داخلی می‌شود و معمولاً قیمت شاخه را افزایش می‌دهد.
جنس PVC یا ABS، کیفیت Material، ضخامت بدنه، Flame Rating، نوع درب و طراحی شیارها نیز اهمیت دارند. برند و استانداردهای محصول از عوامل دیگر هستند.
هنگام مقایسه قیمت بهتر است Length شاخه نیز بررسی شود. مقایسه قیمت دو محصول بدون توجه به طول، Width و Height نتیجه دقیقی ایجاد نمی‌کند.
برای خرید داکت چه اطلاعاتی لازم است؟
- شیاردار یا بدون شیار بودن داکت
- عرض موردنیاز بر حسب mm
- ارتفاع موردنیاز بر حسب mm
- تعداد و قطر تقریبی سیم‌ها
- فضای رزرو برای توسعه آینده
- جنس موردنیاز
- رنگ داکت
- طول شاخه
- الزام Flame Rating یا Halogen-Free
- نوع مدارهای عبوری؛ Power، Control یا Signal
- فضای موجود روی Back Plate
- ابعاد و مشخصات داکت قبلی در پروژه Replacement
سوالات متداول داکت تابلو برق
داکت تابلو برق چه کاربردی دارد؟
سیم‌ها را داخل تابلو هدایت و مرتب می‌کند و امکان خروج Wiring در نزدیکی تجهیزات مختلف را فراهم می‌کند.
داکت شیاردار چیست؟
داکتی با شیارهای جانبی است که سیم‌ها می‌توانند در نقاط مختلف مسیر از میان آن‌ها خارج شوند.
تفاوت داکت شیاردار و بدون شیار چیست؟
مدل شیاردار خروج Wire در نقاط متعدد را ساده می‌کند، اما مدل Solid Wall دارای دیواره جانبی بسته است.
سایز داکت چگونه انتخاب می‌شود؟
تعداد و قطر سیم‌ها، Usable Cross Section، فضای تابلو و ظرفیت رزرو آینده باید هم‌زمان بررسی شوند.
آیا همه داکت‌های تابلو از PVC هستند؟
خیر. PVC بسیار رایج است، اما بعضی خانواده‌ها از ABS یا مواد دیگر ساخته می‌شوند. Material کد دقیق باید بررسی شود.
آیا می‌توان سیم قدرت و سیگنال را در یک داکت قرار داد؟
به شرایط EMC پروژه بستگی دارد. در بسیاری از تابلوهای اتوماسیون برای کاهش Coupling نویز از مسیرهای جداگانه استفاده می‌شود.
آیا عبارت نسوز روی داکت کافی است؟
خیر. Flame Rating یا استاندارد مربوطه باید از Datasheet کد محصول بررسی شود و ویژگی یک برند به همه محصولات تعمیم داده نشود.
چرا درب داکت باز می‌شود؟
پرشدگی بیش از حد، تاب برداشتن بدنه یا ناسازگاری Cover از دلایل احتمالی هستند. ابتدا ظرفیت و نصب داکت بررسی شود.
برای جایگزینی داکت قدیمی چه مواردی بررسی شوند؟
Width، Height، طول، Material، ساختار شیار، درب، روش نصب و ظرفیت Wiring باید با مدل جدید تطبیق داده شوند.
برای راهنمای خرید و دریافت قیمت داکت تابلو برق با شماره 03191091031 تماس بگیرید.
هنوز نظری ثبت نشده است. اولین نفر باشید!