تجهیزات جانبی کنتاکتور

تجهیزات جانبی کنتاکتور مجموعه ای از قطعات و ماژول هایی هستند که برای تکمیل عملکرد کنتاکتور، توسعه مدار فرمان، افزایش ایمنی، کاهش تنش الکتریکی، ایجاد مدارهای چپ گرد و راست گرد، نصب بی‌متال و انجام تعمیرات یا نگهداری استفاده می شوند. کنتاکتور اصلی به تنهایی وظیفه قطع و وصل مدار قدرت را بر عهده دارد، اما در بسیاری از تابلوها به کنتاکت کمکی برای فیدبک و خودنگهدار، اینترلاک برای جلوگیری از وصل همزمان دو کنتاکتور، Surge Unit برای مهار ولتاژ برگشتی بوبین یا تجهیزات نصب رله اضافه بار نیاز است. در خانواده هایی مانند Metasol LS ELECTRIC نیز سازنده مجموعه کاملی از Auxiliary Contact Unit، Interlock Unit، Surge Unit، Remote Reset Unit و Separate Mounting Unit ارائه می کند. مهم ترین نکته در خرید این قطعات، تطبیق کامل با مدل کنتاکتور است؛ ظاهر مشابه یا یکسان بودن برند به تنهایی تضمین کننده سازگاری مکانیکی و الکتریکی نیست.

تجهیزات جانبی کنتاکتور چه کاربردی دارند؟

اکسسوری کنتاکتور می تواند عملکرد اصلی تجهیز را توسعه دهد یا امکان استفاده از آن در یک مدار خاص را فراهم کند.

برای مثال یک کنتاکت کمکی وضعیت وصل یا قطع کنتاکتور را به PLC اعلام می کند، در حالی که اینترلاک مکانیکی از وصل فیزیکی همزمان دو کنتاکتور جلوگیری می کند.

Surge Suppressor نیز مستقیما برای کاهش ضربه ولتاژی ناشی از قطع بوبین استفاده می شود و Remote Reset Unit امکان ریست رله اضافه بار از نقطه ای دورتر را فراهم می کند.

انواع تجهیزات جانبی کنتاکتور

بوبین کنتاکتور

بوبین یکی از اصلی ترین قطعات الکترومغناطیسی کنتاکتور است. با اعمال ولتاژ مناسب به ترمینال های Coil، میدان مغناطیسی ایجاد شده و هسته متحرک کنتاکتور جذب می شود.

بوبین ها بر اساس مدل کنتاکتور با ولتاژهای مختلف AC یا DC تولید می شوند و انتخاب اشتباه ولتاژ می تواند باعث عدم جذب، ایجاد صدای غیرعادی، افزایش حرارت یا سوختن Coil شود.

بنابراین هنگام خرید بوبین باید علاوه بر ولتاژ، مدل دقیق کنتاکتور و Frame Size نیز کنترل شود. در بعضی خانواده ها Coil برای چند مدل مشترک است و در برخی دیگر ساختار آن با تغییر Frame متفاوت می شود.

آیا هر بوبین هم ولتاژ را می توان روی کنتاکتور نصب کرد؟

خیر. هم ولتاژ و هم طراحی مکانیکی Coil باید با همان خانواده و Frame کنتاکتور تطبیق داشته باشد.

برای Replacement بهتر است کد کامل کنتاکتور و ولتاژ Coil فعلی ثبت شود و بوبین یدکی بر اساس Catalog همان سازنده انتخاب شود.

کنتاکت کمکی کنتاکتور

Auxiliary Contact Block برای توسعه تعداد کنتاکت های NO و NC کنتاکتور استفاده می شود.

این کنتاکت ها معمولا جریان مدار قدرت موتور را عبور نمی دهند و برای مدار فرمان، خودنگهدار، Interlock، PLC Feedback، Alarm و Status Monitoring استفاده می شوند.

در خانواده LS Metasol، کنتاکت های کمکی به صورت Front Mount و Side Mount ارائه شده اند و ترکیب هایی مانند 1NO+1NC، 2NO، 2NC، 4NO، 3NO+1NC، 2NO+2NC و ترکیب های دیگر بسته به مدل وجود دارند.

تعداد ماژول قابل نصب نیز محدود است و به Frame کنتاکتور و محل نصب اکسسوری بستگی دارد.

NO و NC در کنتاکت کمکی

NO یا Normally Open در حالت آزاد باز است و با وصل شدن کنتاکتور بسته می شود. NC یا Normally Closed در حالت آزاد بسته است و هنگام جذب کنتاکتور باز می شود.

برای مدار خودنگهدار معمولا از یک NO و برای Interlock الکتریکی دو کنتاکتور معمولا از NC استفاده می شود، هرچند طراحی نهایی به نقشه مدار فرمان بستگی دارد.

پلاتین کنتاکتور

پلاتین یا Contact Tip بخش رسانای اصلی سیستم کنتاکت قدرت است که در هر بار قطع و وصل تحت تنش الکتریکی و در بعضی شرایط تحت Arc قرار می گیرد.

در کنتاکتورهای بزرگ یا برخی خانواده های قابل تعمیر، سازنده ممکن است Contact Kit یا قطعات جایگزین بخش قدرت ارائه کند. با این حال این موضوع برای تمام کنتاکتورها صادق نیست.

در کنتاکتورهای کوچک ممکن است تعویض مجموعه کامل کنتاکتور اقتصادی تر یا تنها روش مورد تایید سازنده باشد.

اگر پلاتین سوخته، جوش خورده یا به شدت فرسوده شده باشد، علت اصلی مانند اتصال کوتاه، Switching بیش از ظرفیت یا تعداد عملیات بالا نیز باید بررسی شود.

واحد سوئیچینگ خازنی

بانک خازنی در لحظه وصل می تواند جریان هجومی بسیار بزرگی ایجاد کند. به همین دلیل استفاده از کنتاکتور معمولی بدون در نظر گرفتن شرایط Capacitor Switching می تواند عمر کنتاکت ها را کاهش دهد.

در سیستم های مخصوص خازنی از واحدهای Pre-charging یا Damping Resistor و Contactهای زودتر وصل شونده برای محدود کردن Inrush استفاده می شود.

LS ELECTRIC در مستندات Metasol برای کاربرد Capacitor Bank، واحد سوئیچینگ خازنی با مقاومت Pre-loading را معرفی کرده است و در کاتالوگ جاری Metasol نیز Capacitor Contactor به عنوان یک گروه محصول مستقل وجود دارد.

بنابراین در پروژه بانک خازنی نباید صرفا یک کنتاکتور AC-3 استاندارد را بر اساس جریان انتخاب کرد؛ توان kVAr، ولتاژ شبکه و ساختار مخصوص خازنی باید بررسی شوند.

اینترلاک مکانیکی کنتاکتور

Mechanical Interlock میان دو کنتاکتور نصب می شود تا اگر یکی از آن ها در وضعیت ON است، کنتاکتور مقابل از نظر مکانیکی امکان جذب نداشته باشد.

این تجهیز در مدارهای چپ گرد و راست گرد، Changeover و بعضی مدارهای ستاره مثلث اهمیت زیادی دارد.

در خانواده Metasol LS، Interlock Unit از نوع Side Mount عرضه می شود و Wire Kit متناسب با Frame نیز برای تشکیل مجموعه Reversing قابل استفاده است.

اینترلاک مکانیکی جای Interlock الکتریکی را نمی گیرد؛ در طراحی استاندارد معمولا هر دو لایه برای کاهش احتمال وصل همزمان در نظر گرفته می شوند.

آیا هر اینترلاک به هر کنتاکتور متصل می شود؟

خیر. فاصله مکانیکی، Frame، محل نصب و طراحی بدنه باید سازگار باشند. حتی در یک برند ممکن است برای Frameهای مختلف Interlock یا Wire Kit متفاوت استفاده شود.

ضربه گیر ولتاژ بوبین

هنگام قطع جریان بوبین، انرژی ذخیره شده در میدان مغناطیسی می تواند یک Voltage Surge ایجاد کند.

این ضربه ولتاژی می تواند روی PLC Output، Relay، کنترلر یا تجهیزات الکترونیکی مجاور اثر منفی داشته باشد.

Surge Suppressor یا Surge Unit روی Coil Terminal نصب می شود و برای محدود کردن این Transient استفاده می شود.

در خانواده Metasol، واحدهای US با ساختارهایی مانند Varistor، RC یا ترکیب Varistor+RC و برای محدوده های ولتاژی مختلف ارائه شده اند.

بنابراین Surge Unit باید علاوه بر نوع AC/DC، با ولتاژ واقعی Coil تطبیق داده شود و انتخاب یک Suppressor عمومی برای تمام بوبین ها صحیح نیست.

پایه نصب بی‌متال

بی‌متال یا Thermal Overload Relay در بسیاری از سیستم ها مستقیما زیر کنتاکتور نصب می شود و یک Motor Starter کامپکت تشکیل می دهد.

اما در بعضی تابلوها لازم است رله اضافه بار جدا از کنتاکتور روی DIN Rail یا صفحه نصب شود.

برای این حالت از Separate Mounting Unit یا پایه نصب جداگانه استفاده می شود.

در Metasol، LS ELECTRIC واحدهای UZ را برای نصب مستقل رله اضافه بار در Frameهای مختلف معرفی می کند. کد پایه باید متناسب با مدل بی‌متال انتخاب شود.

واحد ریست بی‌متال از راه دور

Remote Reset Unit امکان Reset کردن رله اضافه بار را بدون دسترسی مستقیم اپراتور به کلید Reset روی خود بی‌متال فراهم می کند.

این قطعه برای تابلوهای دارای درب، ماشین هایی با دسترسی محدود یا تجهیزاتی که Overload Relay در عمق تابلو نصب شده مفید است.

در خانواده Metasol، Remote Reset Unit نوع UM با طول های کابل مختلف ارائه شده است.

ریست کردن Overload باید پس از بررسی علت Trip انجام شود؛ Remote Reset نباید برای Reset مکرر بدون بررسی Overload واقعی موتور استفاده شود.

تجهیزات جانبی دیگر کنتاکتور

بسته به برند و خانواده ممکن است Accessories دیگری مانند Electronic Timer، Mechanical Latch، Safety Cover، Wiring Kit، Direct Adapter و Terminal Cover نیز وجود داشته باشند.

برای مثال کاتالوگ جاری Metasol علاوه بر Auxiliary Contact، Surge Unit و Interlock، Mechanical Latch، Safety Cover، Direct Adapter، Electronic Timer و تجهیزات اتصال به MMS را نیز پوشش می دهد.

وجود هر کدام از این اکسسوری ها باید در صفحه محصول یا دیتاشیت مدل کنتاکتور بررسی شود.

چرا تطبیق Frame Size مهم است؟

اکسسوری های کنتاکتور فقط بر اساس جریان نامی انتخاب نمی شوند. سازنده معمولا Contactors را در چند Frame مکانیکی گروه بندی می کند.

ابعاد محل نصب Auxiliary Contact، Interlock، Coil، Terminal و Overload Relay با Frame مرتبط است.

برای مثال LS Metasol در Frameهای مختلف از 18AF و 22AF تا Frameهای بزرگ تر عرضه می شود و برخی Wire Kitها، پایه های نصب و Interlockها کد جداگانه دارند.

در نتیجه عبارت هایی مانند «کنتاکت کمکی LS» یا «اینترلاک LS» به تنهایی برای سفارش دقیق کافی نیستند.

تفاوت کنتاکت کمکی و پلاتین کنتاکتور

این دو اصطلاح گاهی در بازار با یکدیگر اشتباه می شوند، اما عملکرد متفاوتی دارند.

کنتاکت کمکی برای مدار فرمان و جریان های پایین تر استفاده می شود و به عنوان یک Accessory روی Contactor نصب می شود.

پلاتین کنتاکتور بخشی از مسیر اصلی قدرت است که جریان بار را قطع و وصل می کند.

بنابراین هنگام درخواست قطعه یدکی باید مشخص شود منظور Auxiliary Contact Block است یا Main Contact/Contact Kit.

راهنمای انتخاب تجهیزات جانبی کنتاکتور

اولین اطلاعات مورد نیاز، برند و Part Number کامل کنتاکتور است.

در مرحله بعد نوع Accessory مشخص شود؛ برای مثال Auxiliary Contact، Coil، Interlock یا Surge Unit.

برای بوبین و Surge Unit باید Voltage و AC/DC بودن مدار فرمان بررسی شود.

برای کنتاکت کمکی، تعداد NO و NC و محل نصب Front یا Side اهمیت دارد.

برای Interlock علاوه بر مدل دو کنتاکتور، Frame Size و در بعضی خانواده ها Wire Kit متناظر باید تعیین شوند.

در تجهیزات مرتبط با بی‌متال نیز مدل Overload Relay و Frame آن مبنای انتخاب پایه نصب و Remote Reset است.

نصب تجهیزات جانبی کنتاکتور

نصب Accessory باید مطابق نقشه و Manual سازنده انجام شود. اعمال فشار مکانیکی یا نصب ماژول ناسازگار می تواند به بدنه یا مکانیزم کنتاکتور آسیب بزند.

پیش از نصب Coil، Auxiliary Contact یا Surge Unit باید مدار فرمان کاملا بی برق باشد.

پس از نصب کنتاکت کمکی، Continuity و عملکرد NO/NC و پس از نصب Interlock، عدم امکان وصل همزمان دو کنتاکتور بررسی شود.

در تعویض بوبین نیز Voltage Coil جدید باید پیش از برق دار کردن مدار کنترل شود.

قیمت تجهیزات جانبی کنتاکتور

قیمت لوازم جانبی کنتاکتور بر اساس نوع قطعه، Frame Size، برند و مدل تفاوت زیادی دارد.

یک کنتاکت کمکی دو پل با Coil یدکی یا Mechanical Interlock ساختار و قیمت متفاوتی دارد.

در بوبین و Surge Unit، Voltage نیز بخشی از Part Number است و ممکن است روی موجودی کالا اثر بگذارد.

برای استعلام دقیق بهتر است عکس Label کنتاکتور، Part Number کامل و نام Accessory مورد نیاز ارسال شود. در مورد پلاتین نیز Frame و تعداد Pole کنتاکتور باید مشخص باشند.

سوالات متداول تجهیزات جانبی کنتاکتور

راهنمای خرید و قیمت تجهیزات جانبی کنتاکتور