بی متال چینت

بی‌متال چینت یا CHINT Thermal Overload Relay یکی از تجهیزات اصلی حفاظت موتور در مدارهای کنتاکتوری است. وظیفه این تجهیز تشخیص اضافه بار طولانی مدت موتور و شرایطی مانند قطع یک فاز است تا پیش از افزایش بیش از حد دمای سیم پیچ موتور، فرمان قطع به مدار کنتاکتور داده شود. چینت چند خانواده رله اضافه بار شامل NXR، NR8 و NR2 ارائه می کند که از موتورهای بسیار کوچک با جریان کمتر از یک آمپر تا تجهیزات صنعتی با جریان صدها آمپر را پوشش می دهند. در بازار ایران همه این محصولات معمولا با عنوان «بی متال چینت» شناخته می شوند، اما از نظر فنی باید میان رله حرارتی مبتنی بر المان بی‌متال و مدل های الکترونیکی تفاوت گذاشت. برای نمونه بعضی Frameهای بزرگ NXR و NR8 از ساختار الکترونیکی استفاده می کنند و NRE8 نیز اساسا یک Electronic Overload Relay است. بنابراین هنگام انتخاب محصول فقط نام رایج بازار کافی نیست و نوع حفاظت، رنج جریان، Frame و سازگاری با کنتاکتور باید بررسی شوند.

بی متال چینت چه کاری انجام می دهد؟

اگر موتور برای مدت مشخصی بیشتر از جریان تنظیم شده مصرف کند، رله اضافه بار عمل کرده و وضعیت کنتاکت کمکی آن تغییر می کند. کنتاکت NC معمولا در مسیر Coil کنتاکتور قرار می گیرد و با Trip رله، بوبین از مدار خارج می شود.

به این ترتیب بی‌متال مستقیما جریان اصلی موتور را مانند کلید اتوماتیک قطع نمی کند؛ بلکه با باز کردن مدار فرمان باعث آزاد شدن کنتاکتور می شود.

این رله همچنین برای حفاظت در برابر Phase Loss اهمیت دارد؛ زیرا قطع یک فاز می تواند جریان دو فاز باقی مانده و دمای سیم پیچ موتور را به شدت افزایش دهد.

سری های اصلی بی متال چینت

بی متال چینت NXR

NXR یکی از خانواده های اصلی فعلی CHINT است و محدوده تنظیم جریان بسیار گسترده 0.1 تا 630A را پوشش می دهد.

Frameهای اصلی این خانواده شامل NXR-12، NXR-25، NXR-38، NXR-100، NXR-200 و NXR-630 هستند.

NXR-12، 25، 38 و 100 از نوع Plug-in هستند و مستقیما با کنتاکتور سازگار مونتاژ می شوند. NXR-200 و NXR-630 به صورت Independent نصب می شوند.

در کاتالوگ فعلی CHINT، NXR-12 تا NXR-100 با ساختار سه فاز بی‌متال معرفی شده اند؛ Frameهای 200 و 630 از طراحی الکترونیکی استفاده می کنند. بنابراین در بازار ممکن است همه آن ها «بی متال NXR» نامیده شوند، اما ساختار داخلی همه Frameها یکسان نیست.

بی متال NXR مناسب کنتاکتور NXC

CHINT جدول تطبیق مستقیمی میان NXR و کنتاکتور NXC ارائه می کند.

NXR-12 برای Miniهای NXC-06M، 09M و 12M، و NXR-25 برای مدل های NXC-06 تا NXC-38 در محدوده های مربوط قابل استفاده است.

NXR-100 برای NXC-40 تا NXC-100، NXR-200 برای NXC-120 تا NXC-225 و NXR-630 برای کنتاکتورهای بزرگ NXC-225 تا NXC-630 در جداول رسمی تطبیق دیده می شود.

وجود همپوشانی میان بعضی Frameها طبیعی است؛ انتخاب نهایی باید بر اساس Range تنظیم جریان موتور انجام شود.

بی متال چینت NR8

NR8 یکی دیگر از خانواده های اصلی Thermal Overload Relay چینت است و برای حفاظت موتورهای AC تا 690V طراحی شده است.

محدوده کلی سری از 0.1 تا 630A است و Frameهای اصلی شامل NR8-16، NR8-38، NR8-100، NR8-200 و NR8-630 هستند.

NR8-16، NR8-38 و NR8-100 از نوع Plug-in هستند؛ NR8-200 و NR8-630 به صورت مستقل نصب می شوند.

در مستندات جدید CHINT برای Frameهای 200 و 630 عبارت Electronic Design ذکر شده است؛ بنابراین این دو Frame از نظر تکنولوژی با بی‌متال سنتی مدل های کوچک تفاوت دارند.

رنج جریان NR8

NR8-16 و NR8-38 طیف بزرگی از Rangeهای جریان پایین را پوشش می دهند. NR8-100 برای رنج هایی مانند 23–32، 30–40، 37–50، 48–65، 55–70، 63–80، 80–93 و 80–100A ارائه شده است.

NR8-200 دارای Rangeهای 80–160 و 100–200A و NR8-630 نیز دارای Rangeهای 125–250، 200–400 و 315–630A است.

NR8 مناسب کنتاکتور NC8

خانواده NR8 در جداول انتخاب رسمی با کنتاکتورهای NC8 ترکیب شده است.

برای مدل های کوچک NC8 از Frameهای کم جریان NR8 و برای مدل های NC8-40 تا NC8-100 از NR8-100 استفاده می شود.

در جریان های بالاتر، NR8-200 و NR8-630 با Frameهای بزرگ NC8 ترکیب می شوند. مدل دقیق باید از جدول جریان و Range تنظیم انتخاب شود.

بی متال چینت NR2

NR2 یکی از خانواده های باسابقه و همچنان فعال Thermal Overload Relay چینت است.

این سری دارای ساختار سه فاز بی‌متال، تنظیم پیوسته جریان، Temperature Compensation، نشانگر Trip، کلید Test و Stop و امکان Reset دستی یا اتوماتیک است.

در جداول رسمی NR2 مدل هایی مانند NR2-11.5، NR2-25، NR2-36، NR2-93، NR2-150 و Frameهای بالاتر دیده می شوند.

NR2 با کنتاکتورهای مختلف چینت تطبیق دارد. برای مثال جدول رسمی NR2-25 را برای خانواده هایی مانند NC1 و NC7 در Rangeهای مربوط معرفی می کند.

NRE8؛ رله اضافه بار الکترونیکی چینت

NRE8 در بازار ممکن است در کنار بی‌متال ها دسته بندی شود، اما از نظر فنی یک Electronic Overload Relay است و نباید آن را بی‌متال مکانیکی نامید.

این خانواده برای شبکه های 50/60Hz تا 690V طراحی شده و برای حفاظت دقیق تر موتور در برخی پروژه ها قابل بررسی است.

اگر ساختار فیلتر سایت بر اساس تکنولوژی محصول است، بهتر است NRE8 در زیردسته «رله اضافه بار الکترونیکی» قرار گیرد و NR2، NXR و NR8 در دسته بی‌متال یا Thermal Overload Relay ثبت شوند.

کلاس تریپ 10A چیست؟

Trip Class مشخص می کند رله در برابر چند برابر جریان تنظیم شده در چه محدوده زمانی عمل کند.

سری های NXR، NR8 و NR2 با کلاس تریپ 10A عرضه می شوند. این کلاس برای بسیاری از موتورهای صنعتی با زمان راه اندازی معمول مناسب است.

Class 10A به معنی Trip در 10 آمپر نیست؛ عدد کلاس رفتار زمانی رله در شرایط Overload را تعریف می کند.

حفاظت قطع فاز

قطع یک فاز در موتور سه فاز می تواند باعث افزایش جریان در فازهای باقی مانده و ایجاد گرمای شدید شود.

NXR، NR8 و NR2 دارای Phase Loss Protection هستند و در صورت ایجاد شرایط نامتعادل تعریف شده، مدار فرمان را Trip می کنند.

این حفاظت جای تجهیزات کامل مانیتورینگ شبکه را نمی گیرد، اما برای حفاظت موتور در مدار Starter اهمیت زیادی دارد.

تنظیم جریان بی متال چینت

روی رله یک Dial برای تنظیم Current Setting وجود دارد. این عدد باید بر اساس جریان نامی موتور و دستورالعمل طراحی سیستم تنظیم شود.

برای مثال اگر موتور جریان نامی 18A دارد، باید رله ای انتخاب شود که 18A داخل محدوده تنظیم آن قرار گیرد؛ مانند یک Range مناسب نزدیک به جریان موتور.

انتخاب رله ای با Range بسیار بزرگ فقط به دلیل اینکه 18A را پوشش می دهد، لزوما بهترین انتخاب نیست. بهتر است نقطه تنظیم داخل محدوده مناسب و کاربردی Dial قرار گیرد.

ریست دستی و اتوماتیک

در بسیاری از Frameهای کوچک NXR و NR8 امکان انتخاب Manual Reset یا Automatic Reset وجود دارد.

در Manual Reset پس از رفع Trip، اپراتور باید رله را به صورت دستی Reset کند. این حالت برای بسیاری از ماشین آلات ایمن تر است؛ زیرا موتور بدون بررسی علت Trip دوباره راه اندازی نمی شود.

در Automatic Reset، رله پس از بازگشت شرایط حرارتی می تواند به حالت اولیه برگردد. استفاده از این حالت باید با منطق ایمنی ماشین هماهنگ باشد.

در NXR-200 و NXR-630 و همچنین NR8-200 و NR8-630، طبق جدول سازنده Reset از نوع Manual است.

کنتاکت کمکی 1NO+1NC

رله های NXR و NR8 دارای یک NO و یک NC مستقل الکتریکی هستند.

کنتاکت NC معمولا در سری مدار Coil کنتاکتور قرار می گیرد تا هنگام Trip کنتاکتور قطع شود.

کنتاکت NO می تواند برای Alarm، چراغ خطا یا Feedback به PLC استفاده شود.

Test، Stop و Trip Indicator

کلید Test امکان بررسی عملکرد مکانیزم Trip و کنتاکت های کمکی را بدون ایجاد اضافه بار واقعی فراهم می کند.

Stop Button برای قطع دستی مدار فرمان قابل استفاده است و Trip Indicator نیز وضعیت عملکرد رله را به اپراتور نشان می دهد.

این امکانات در سرویس، عیب یابی و Commissioning تابلو بسیار کاربردی هستند.

جبران دمای محیط

یکی از ویژگی های مهم رله حرارتی، Temperature Compensation است. تغییر دمای داخل تابلو نباید باعث تغییر غیرمنطقی نقطه عملکرد رله شود.

NXR، NR8 و NR2 از سیستم جبران دمای محیط استفاده می کنند تا رفتار حفاظتی در بازه کاری تعریف شده پایدارتر باشد.

بی متال جای کلید اتصال کوتاه نیست

بی‌متال برای Overload طراحی شده و حفاظت اتصال کوتاه با جریان بسیار بالا وظیفه اصلی آن نیست.

برای Short Circuit باید Fuse، MCCB، MCB یا Motor Protection Circuit Breaker مناسب در بالادست استفاده شود.

CHINT در جداول انتخاب رله حتی سایز Fuse پیشنهادی را نیز بر اساس Range جریان مشخص می کند.

راهنمای انتخاب بی متال چینت

اولین معیار جریان نامی موتور است. Range رله باید جریان موتور را پوشش دهد و امکان تنظیم دقیق روی مقدار مناسب را فراهم کند.

مرحله دوم انتخاب خانواده متناسب با کنتاکتور است. برای NXC معمولا NXR، برای NC8 معمولا NR8 و برای بعضی کنتاکتورهای NC1 و NC7 مدل های NR2 قابل بررسی هستند.

سپس روش نصب Plug-in یا Independent مشخص شود. در جریان های پایین اتصال مستقیم زیر کنتاکتور فضای تابلو را کاهش می دهد؛ Frameهای بزرگ معمولا مستقل نصب می شوند.

در نهایت نوع Reset، نیاز به کنتاکت Alarm و شرایط محیطی پروژه بررسی شوند.

کاربردهای بی متال چینت

قیمت بی متال چینت

قیمت بی‌متال چینت به سری، Frame، Range تنظیم جریان و نوع تکنولوژی وابسته است.

برای مثال NXR-25 با Range 17–25A از نظر ابعاد و قیمت با NXR-630 مدل 315–630A تفاوت زیادی دارد.

در زمان استعلام بهتر است علاوه بر نام سری، Range کامل روی رله اعلام شود. عبارت «بی متال 25 آمپر» ممکن است برای انتخاب دقیق کافی نباشد؛ زیرا چند Range مختلف می توانند در یک Frame وجود داشته باشند.

اگر محصول همراه کنتاکتور خریداری می شود، کد کنتاکتور و جریان پلاک موتور نیز اعلام شوند تا سازگاری مکانیکی و الکتریکی مجموعه بررسی شود.

سوالات متداول بی متال چینت

راهنمای خرید و قیمت بی متال چینت