کلید گردان یکی از تجهیزات پرکاربرد برای انتخاب، تغییر و کنترل وضعیت مدارهای الکتریکی است. این تجهیز با نامهای Rotary Switch، Cam Switch، کلید کمسوئیچ و کلید سلکتوری گردان نیز شناخته میشود. با چرخاندن دسته، بادامکهای داخلی وضعیت کنتاکتها را براساس الگوی مشخص تغییر میدهند.
کلید گردان در تابلوهای برق برای قطع و وصل، انتخاب مدار، چپگرد و راستگرد موتور، راهاندازی ستاره مثلث، انتخاب ولتمتر یا آمپرمتر و تغییر بین چند وضعیت استفاده میشود. جریان نامی، تعداد وضعیت، دیاگرام کنتاکتها، رده کاری و نوع بار از مهمترین معیارهای انتخاب هستند. هر کلید گردان برای قطع مستقیم بار قدرت مناسب نیست و باید مشخصات همان مدل بررسی شود.
برای راهنمای خرید و دریافت قیمت کلید گردان با شماره 03191091031 تماس بگیرید.
کلید گردان یکی از تجهیزات کاربردی در مدارهای فرمان و قدرت است که با چرخاندن یک دسته، وضعیت مجموعهای از کنتاکتها را تغییر میدهد. این محصول در منابع انگلیسی با نامهای Rotary Switch و Cam Switch شناخته میشود. در بازار ایران اصطلاحهای کلید گردان، کلید کمسوئیچ، کلید سلکتوری و گاهی کلید بادامکی نیز برای آن استفاده میشوند.
ساختار کلید گردان امکان ایجاد الگوهای مختلف قطع و وصل کنتاکتها را فراهم میکند. به همین دلیل این تجهیز فقط یک کلید ON/OFF ساده نیست و میتواند برای انتخاب مدار، تغییر جهت موتور، انتخاب فاز، راهاندازی ستاره مثلث یا کنترل چندمرحلهای استفاده شود.
تنوع بالای کلیدهای گردان باعث میشود انتخاب محصول فقط براساس جریان نامی مناسب نباشد. تعداد وضعیت، زاویه چرخش، دیاگرام کنتاکتها، نوع بار، ولتاژ، رده بهرهبرداری و نحوه نصب نیز باید بررسی شوند.
کلید گردان یا Cam Switch یک کلید مکانیکی است که وضعیت کنتاکتهای داخلی آن با چرخاندن دسته تغییر میکند. مکانیزم بادامکی داخل کلید مشخص میکند در هر موقعیت دسته، کدام کنتاکت باز و کدام کنتاکت بسته باشد.
این ویژگی امکان طراحی توالیهای مختلف سوئیچینگ را ایجاد میکند. به همین دلیل یک خانواده کلید گردان میتواند برای چندین کاربرد کاملاً متفاوت تولید شود.
برای مثال یک مدل ممکن است فقط وضعیت 0 و 1 داشته باشد. مدل دیگری میتواند سه وضعیت چپ، صفر و راست داشته باشد و محصول دیگری برای ستاره مثلث طراحی شده باشد.
بنابراین ظاهر مشابه دو کلید گردان به معنی عملکرد یکسان آنها نیست. دیاگرام سوئیچینگ و شماره فنی محصول باید پیش از خرید بررسی شوند.
کاربرد کلید گردان به آرایش کنتاکتهای داخلی آن وابسته است. در تابلوهای صنعتی میتوان از آن در مدار فرمان، ابزار دقیق یا مدار قدرت استفاده کرد.
Schneider Electric خانواده Harmony K را برای کنترل فرایند، تابلوهای فرمان، انتخاب مدار و کنترل مستقیم برخی ماشینآلات ساده ارائه میکند. این خانواده شامل ساختارهای مختلف OFF-ON، Changeover، Stepping، Reversing و Measurement Switch است.
Kraus & Naimer نیز Cam Switchهای سری C و CA را برای کاربردهای فرمان، ابزار دقیق و کنترل موتور عرضه میکند. این تنوع نشان میدهد کلید گردان یک محصول با کاربرد ثابت نیست.
در زمان انتخاب باید ابتدا وظیفه کلید مشخص شود. سپس دیاگرام کنتاکت مناسب همان کاربرد انتخاب شود.
یکی از بهترین روشهای دستهبندی انواع کلید گردان، تقسیم آنها براساس عملکرد است. نوع مناسب مستقیماً به کاری بستگی دارد که کلید باید در مدار انجام دهد.
مدل ON/OFF یا 0-1 یکی از سادهترین انواع کلید گردان است. این کلید بین دو وضعیت قطع و وصل تغییر میکند.
کاربرد آن میتواند در مدار فرمان یا در برخی مدلها برای قطع مستقیم بار باشد. ظرفیت قطع مستقیم بار باید از روی جریان عملیاتی و رده کاری محصول بررسی شود.
وجود عبارت 20A یا 32A روی یک کلید بهتنهایی نشان نمیدهد که دستگاه میتواند هر نوع بار با همین جریان را قطع کند.
کلید گردان Forward-Reverse یا Reversing Switch برای تغییر جهت گردش برخی موتورهای الکتریکی طراحی میشود. معمولاً وضعیت میانی صفر نیز برای توقف در نظر گرفته میشود.
تغییر جهت موتور با جابهجایی مناسب اتصال فازها انجام میشود. الگوی داخلی کنتاکتها باید مخصوص این عملکرد طراحی شده باشد.
توان موتور، جریان کاری و رده بهرهبرداری کلید باید بررسی شوند. انتخاب براساس جریان حرارتی کلید بدون توجه به مشخصات موتور کافی نیست.
یکی دیگر از انواع پرکاربرد، کلید گردان ستاره مثلث یا Star-Delta Switch است. این نوع برای تغییر آرایش سیمپیچ موتور در راهاندازی دستی برخی موتورهای مناسب استفاده میشود.
LOVATO Electric مدلهای مشخصی از سریهای GX و GN را با عنوان Star-Delta Motor Starter Switch عرضه میکند. تعداد طبقات و الگوی کنتاکت این مدلها برای توالی موردنیاز ستاره مثلث طراحی شده است.
استفاده از این روش برای هر موتور مناسب نیست. پلاک موتور، ولتاژ شبکه و امکان اتصال شش سر سیمپیچ باید قبل از استفاده بررسی شوند.
همچنین کلید ستاره مثلث مکانیکی نباید بدون بررسی الزامات حفاظتی موتور استفاده شود. حفاظت اضافهبار و اتصال کوتاه باید جداگانه در طراحی مدار پیشبینی شود.
کلید گردان ولت متر یا Voltmeter Selector Switch برای انتخاب ولتاژهای مختلف شبکه و ارسال آنها به یک ولتمتر استفاده میشود.
در شبکه سهفاز میتوان با یک کلید مناسب، اندازهگیری بین فازها یا ترکیبهای تعریفشده در دیاگرام را انتخاب کرد. نوع دقیق انتخابها به نقشه کنتاکت کلید وابسته است.
Schneider Electric در Harmony K مدلهای Voltmeter Selector Switch ارائه میکند. بنابراین برای این کاربرد بهتر است کلیدی انتخاب شود که سازنده مشخصاً آن را برای اندازهگیری ولتاژ معرفی کرده باشد.
Ammeter Selector Switch برای انتخاب جریان فازهای مختلف و اتصال مدار اندازهگیری به آمپرمتر استفاده میشود.
در سیستمهایی که از ترانس جریان یا CT استفاده میکنند، آرایش کنتاکتها اهمیت زیادی دارد. مدار ثانویه CT نباید بدون طراحی مناسب در حالت مدار باز قرار گیرد.
به همین دلیل کلید گردان آمپرمتر باید مخصوص این کاربرد باشد. استفاده از یک Rotary Switch عمومی بدون بررسی دیاگرام میتواند خطرناک باشد.
Changeover Switch برای انتخاب بین دو مدار یا دو مسیر استفاده میشود. تعداد پلها و وضعیتهای آن بسته به محصول متفاوت است.
این مدل میتواند در مدار فرمان، ابزار دقیق یا کاربردهای قدرت به کار رود. استفاده در تغییر منبع تغذیه نیازمند محصولی است که مشخصاً برای همان کاربرد و رده کاری طراحی شده باشد.
کلید گردان Changeover ساده را نباید بدون بررسی با کلید چنج آور شبکه و ژنراتور یکسان در نظر گرفت.
Stepping Switch دارای چند وضعیت انتخابی است. اپراتور با چرخاندن دسته میتواند یکی از چند مرحله را انتخاب کند.
این ساختار در انتخاب مدار، کنترل مرحلهای یا برخی کاربردهای فرمان استفاده میشود. تعداد موقعیتها و زاویه بین آنها به مدل کلید وابسته است.
Schneider Electric در خانواده Harmony K مدلهای Stepping با تعداد موقعیتهای مختلف ارائه میکند.
داخل کلید گردان مجموعهای از کنتاکتها و قطعات بادامکی قرار دارد. چرخش دسته، محور اصلی را حرکت میدهد و بادامکها کنتاکتهای تعیینشده را باز یا بسته میکنند.
هر موقعیت مکانیکی دسته میتواند آرایش متفاوتی از کنتاکتها ایجاد کند. این آرایش توسط Switching Diagram تعریف میشود.
در محصولات چندطبقه، چند مجموعه کنتاکت روی یک محور مشترک نصب میشوند. این ساختار امکان تغییر همزمان چند مدار را فراهم میکند.
برای مثال در کلید چپ گرد راست گرد، چند کنتاکت باید براساس توالی مشخص تغییر کنند. این عملکرد با یک کنتاکت ساده قابل انجام نیست.
یکی از مهمترین نکات هنگام خرید کلید گردان، تفاوت بین جریان حرارتی و جریان قابل سوئیچ در یک کاربرد مشخص است.
پارامتر Conventional Thermal Current یا Ith نشاندهنده ظرفیت حرارتی کلید در شرایط تعریفشده است. این عدد بهتنهایی تعیین نمیکند که کلید میتواند یک موتور با همان مقدار جریان را مستقیماً قطع و وصل کند.
جریان عملیاتی یا Ie به نوع بار، ولتاژ و Utilization Category وابسته است. بنابراین یک کلید ممکن است Ith مشخصی داشته باشد، اما ظرفیت آن برای بار موتوری کمتر باشد.
در دیتاشیت کلیدهای گردان LOVATO نیز جریانهای عملیاتی براساس ردههای مختلف بهصورت جداگانه ارائه میشوند. هنگام انتخاب باید پارامتر مرتبط با کاربرد واقعی بررسی شود.
برخی کلیدهای گردان برای مدار قدرت مطابق IEC 60947-3 مشخص میشوند. محصولات مربوط به مدار فرمان نیز میتوانند مشخصاتی مطابق IEC 60947-5-1 داشته باشند.
رده کاری نشان میدهد کلید برای چه نوع باری ارزیابی شده است. بار مقاومتی، مدار فرمان و موتور الکتریکی شرایط قطع و وصل مشابهی ندارند.
برای مثال در مشخصات بعضی Cam Switchها مقادیر AC-21، AC-23 یا AC-15 دیده میشوند. عدد قابل استفاده در هر رده میتواند متفاوت باشد.
به همین دلیل خرید یک کلید گردان فقط براساس آمپر نوشتهشده در نام تجاری روش دقیقی نیست.
یکی از کاربردهای مهم Cam Switch کنترل موتور است. بسته به طراحی کلید، امکان ON/OFF، Forward-Reverse، Pole Changing یا Star-Delta وجود دارد.
Kraus & Naimer خانوادههای C و CA را برای کاربردهایی شامل Motor Switch عرضه میکند. LOVATO نیز مدلهای مخصوص راهاندازی و تغییر وضعیت موتور در خانواده Rotary Cam Switch خود دارد.
در این کاربرد باید توان و جریان موتور، ولتاژ شبکه و رده کاری کلید بررسی شوند. همچنین تعداد دفعات قطع و وصل و شرایط راهاندازی میتوانند روی انتخاب اثر بگذارند.
کلید گردان جایگزین حفاظت موتور نیست. تجهیزات حفاظتی مناسب مانند فیوز، کلید حفاظتی موتور یا سایر تجهیزات باید مطابق طراحی مدار استفاده شوند.
کلید گردان و سکسیونر ممکن است از نظر ظاهری هر دو دارای دستگیره چرخشی باشند. اما این شباهت ظاهری به معنی عملکرد یکسان نیست.
Cam Switch میتواند برای انتخاب مدار، فرمان، ابزار دقیق یا کنترل موتور استفاده شود. Switch-Disconnector برای قطع و جداسازی مدار با الزامات مشخص Isolation طراحی میشود.
برخی کلیدهای گردان میتوانند عملکرد Disconnect یا Main Switch نیز داشته باشند. این قابلیت فقط زمانی قابل قبول است که استاندارد و مشخصات همان مدل آن را تأیید کنند.
بنابراین هر کلید گردانی را نباید بهعنوان سکسیونر اصلی تابلو استفاده کرد.
Selector Switch معمولاً برای ارسال فرمان در مدار کنترل استفاده میشود و جریانهای نسبتاً محدودی را سوئیچ میکند. نمونههای متداول آن روی پنل کنترل و کنار شستیها نصب میشوند.
Cam Switch میتواند ساختار بزرگتر و تعداد بیشتری کنتاکت داشته باشد. برخی مدلها علاوه بر مدار فرمان، امکان سوئیچ مستقیم بار را نیز دارند.
با این حال در بازار اصطلاح کلید سلکتوری گردان برای هر دو گروه استفاده میشود. برای تشخیص دقیق باید جریان، استاندارد، تعداد کنتاکت و Switching Diagram بررسی شود.
تعداد وضعیت یا Position یکی از مشخصات مهم کلید است. مدلهای دو وضعیتی، سه وضعیتی و چندوضعیتی بسته به کاربرد تولید میشوند.
وضعیتها میتوانند با علائمی مانند 0-1، 1-0-2 یا Left-0-Right مشخص شوند. در مدلهای ابزار دقیق نیز ممکن است نام فازها یا مقادیر اندازهگیری روی پلاک درج شود.
زاویه حرکت بین وضعیتها نیز در محصولات مختلف یکسان نیست. برای مثال در خانواده Harmony K مدلهایی با زوایای 30°، 45° یا 60° بسته به طراحی وجود دارند.
این پارامتر باید براساس کد دقیق محصول بررسی شود و نمیتوان یک زاویه ثابت به همه کلیدهای گردان نسبت داد.
کلید گردان میتواند دارای یک یا چند پل باشد. تعداد پل مشخص میکند چند مسیر الکتریکی میتوانند تحت کنترل قرار گیرند.
در محصولات Cam Switch چندطبقه، تعداد بیشتری کنتاکت در پشت یک مکانیزم گردان قرار میگیرد. این ساختار برای مدارهای پیچیده مانند ستاره مثلث یا تغییر جهت مناسب است.
تعداد پل بهتنهایی اطلاعات کافی درباره نحوه عملکرد ارائه نمیدهد. ترتیب باز و بسته شدن کنتاکتها نیز باید از دیاگرام بررسی شود.
کلیدهای گردان با روشهای نصب مختلف تولید میشوند. Front Mounting یا نصب از جلو یکی از ساختارهای متداول در پنلهای کنترل است.
برخی محصولات امکان Rear Mounting یا نصب بخش کنتاکت در پشت پنل را نیز دارند. مدلهای نصب روی ریل DIN نیز در بعضی خانوادهها وجود دارند.
Schneider برای Harmony K روشهای مختلف نصب روی پنل یا ماشین ارائه میکند. LOVATO نیز در برخی مدلهای Rotary Cam Switch نسخههای Front Mounting و ساختارهای مناسب ریل DIN دارد.
شیوه نصب باید با ضخامت پنل، فضای پشت درب و نحوه دسترسی به ترمینالها هماهنگ باشد.
سازندگان مختلف خانوادههای متنوعی از Cam Switch را عرضه میکنند. هر خانواده محدوده و کاربرد مخصوص خود را دارد.
خانواده Harmony K شرکت Schneider Electric شامل Rotary Cam Switchهای مختلف برای کنترل صنعتی، تابلوهای فرمان و ماشینآلات است.
Schneider برای این خانواده انواع OFF-ON، Stepping، Changeover، Voltmeter، Ammeter، Reversing و Pole Change را ارائه میکند. محصولات این خانواده در چند اندازه و روش نصب تولید میشوند.
محدوده کلی Harmony K شامل مدلهایی از 10A تا 150A است. این عدد محدوده خانواده است و نباید بهعنوان ظرفیت قطع هر نوع بار در تمام مدلها استفاده شود.
LOVATO Electric خانوادههای GX، GN و GF را در گروه Rotary Cam Switch عرضه میکند. محصولات مختلف این مجموعه برای Switching Diagramهای متفاوت ارائه شدهاند.
برای نمونه، LOVATO مدلهای مخصوص Star-Delta Motor Starter Switch دارد. مشخصات هر کد شامل جریان حرارتی، ولتاژ، جریان عملیاتی و ردههای کاری مرتبط است.
بنابراین برای انتخاب کلید گردان LOVATO باید علاوه بر آمپر، شماره Switching Diagram نیز بررسی شود.
Kraus & Naimer از سازندگان شناختهشده Cam Switch است و خانوادههای C و CA را برای کاربردهای فرمان و بار عرضه میکند.
سری CA برای کاربردهایی مانند کنترل صنعتی، ابزار دقیق و موتور ارائه شده است. این شرکت برای سطوح جریان و کاربردهای مختلف مدلهای متعددی در خانواده C دارد.
تفاوت نوع کنتاکت، ترمینال و قابلیت سوئیچینگ باعث میشود انتخاب کد دقیق اهمیت زیادی داشته باشد.
کلید گردان بسته به خانواده محصول میتواند همراه با اجزای مختلف عرضه شود. دسته، پلاک جلویی، بدنه کنتاکت و متعلقات نصب از اجزای مهم هستند.
در برخی مدلهای ماژولار میتوان بخش کنتاکت و Operating Head را جداگانه انتخاب کرد. این ساختار امکان تطبیق محصول با کاربردهای مختلف را افزایش میدهد.
پلاک جلویی نیز نقش مهمی دارد. عباراتی مانند 0-1، Forward-Reverse یا Star-Delta باید با عملکرد واقعی کنتاکتها هماهنگ باشند.
برخی مدلها دارای دسته قابل قفل هستند. این قابلیت در کاربردهای خاص صنعتی و تعمیراتی اهمیت دارد، اما وجود آن باید از مشخصات همان محصول بررسی شود.
قبل از نصب کلید گردان باید نقشه کنتاکتها بررسی شود. شماره ترمینالها و اتصال هر کنتاکت در وضعیتهای مختلف باید با طراحی مدار مطابقت داشته باشد.
سیمکشی کلید چپ گرد راست گرد، ستاره مثلث و کلید اندازهگیری با یکدیگر متفاوت است. استفاده از نقشه یک مدل برای مدل دیگر میتواند باعث اتصال اشتباه شود.
سطح مقطع سیم، نوع سرسیم و گشتاور ترمینال باید از دیتاشیت محصول استخراج شوند. مقادیر تمام برندها و سریها یکسان نیستند.
پس از سیمکشی نیز بهتر است ترتیب عملکرد کنتاکتها قبل از برقدار کردن مدار بررسی شود. این موضوع بهخصوص در کلیدهای چندوضعیتی اهمیت زیادی دارد.
اولین مرحله در راهنمای انتخاب کلید گردان مشخص کردن عملکرد موردنیاز است. باید معلوم شود کلید برای ON/OFF، انتخاب مدار، چپ گرد راست گرد، ستاره مثلث یا اندازهگیری استفاده خواهد شد.
در مرحله بعد تعداد وضعیتها و Switching Diagram تعیین میشوند. تعداد Position بهتنهایی کافی نیست و ترتیب کنتاکتها نیز اهمیت دارد.
سپس نوع بار بررسی میشود. اگر کلید در مدار فرمان قرار دارد، شرایط آن با سوئیچ مستقیم موتور متفاوت است.
جریان عملیاتی، ولتاژ و Utilization Category باید برای کاربرد موردنظر کنترل شوند. مقدار Ith نباید بهتنهایی مبنای انتخاب قرار گیرد.
نحوه نصب و ابعاد پنل مرحله بعدی هستند. Front Mounting، Rear Mounting یا DIN Rail باید براساس ساختار تابلو انتخاب شوند.
در نهایت نوع دسته، پلاک، امکان قفل و سایر متعلقات بررسی میشوند. کد کامل محصول باید تمام این مشخصات را پوشش دهد.
یکی از اشتباهات رایج، خرید کلید فقط براساس جریان درجشده روی بدنه است. جریان مجاز به نوع بار و رده کاری نیز وابسته است.
اشتباه دیگر، یکسان فرض کردن همه کلیدهای سهحالته است. یک کلید 1-0-2 میتواند دیاگرام کاملاً متفاوتی نسبت به محصول دیگری با ظاهر مشابه داشته باشد.
استفاده از کلید گردان عمومی برای انتخاب آمپرمتر نیز بدون بررسی مدار CT اشتباه است. کلید مخصوص آمپرمتر باید آرایش کنتاکت مناسب داشته باشد.
استفاده از Cam Switch معمولی بهعنوان کلید ایزولاتور اصلی نیز باید با احتیاط انجام شود. فقط مدلی که مشخصات لازم برای Disconnect و Isolation را دارد برای چنین کاربردی مناسب است.
قیمت کلید گردان به مشخصات فنی و ساختار آن وابسته است. جریان، تعداد طبقات، تعداد وضعیتها، نوع دیاگرام و برند از عوامل اصلی هستند.
مدل ساده 0-1 با یک کلید چندطبقه ستاره مثلث ساختار یکسانی ندارد. به همین دلیل مقایسه قیمت آنها صرفاً براساس آمپر صحیح نیست.
نوع نصب و تجهیزات جانبی نیز روی قیمت اثر دارند. دسته قابل قفل، بدنه چندطبقه یا ترکیب سفارشی کنتاکتها میتوانند قیمت نهایی را تغییر دهند.
برای دریافت قیمت کلید گردان بهتر است شماره فنی کامل ارائه شود. اگر کد مشخص نیست، کاربرد، جریان، ولتاژ، تعداد وضعیت و نوع بار باید اعلام شوند.
برای خرید کلید گردان ابتدا کاربرد دقیق آن را مشخص کنید. عبارتی مانند «کلید گردان 20A» برای انتخاب مدل مناسب کافی نیست.
اگر محصول برای موتور استفاده میشود، توان و جریان موتور و نوع عملکرد موردنیاز باید مشخص باشند. برای کاربرد اندازهگیری نیز باید مشخص شود کلید برای ولتمتر یا آمپرمتر استفاده خواهد شد.
تعداد وضعیت، زاویه چرخش و Switching Diagram نیز باید قبل از سفارش کنترل شوند. این مشخصات تعیین میکنند کلید در هر وضعیت چه اتصالاتی ایجاد کند.
برند و سری نیز در انتخاب اهمیت دارند، اما اولویت با تطابق مشخصات فنی است. یک محصول با جریان اسمی بالاتر الزاماً برای کاربرد موردنظر مناسبتر نیست.
کلید گردان یا Rotary Cam Switch تجهیزی انعطافپذیر برای انتخاب و تغییر وضعیت مدارهای فرمان و قدرت است. این محصول در کاربردهایی مانند ON/OFF، تغییر جهت موتور، ستاره مثلث، انتخاب ولتمتر و آمپرمتر و تغییر بین چند مدار استفاده میشود.
در زمان خرید کلید گردان باید نوع عملکرد، Switching Diagram، جریان عملیاتی، ولتاژ، تعداد وضعیت و رده کاری بررسی شوند. نحوه نصب و تجهیزات جانبی نیز باید با ساختار تابلو هماهنگ باشند.
قیمت کلید گردان با توجه به برند، سری، جریان، تعداد کنتاکت، تعداد وضعیت و نوع عملکرد تغییر میکند. ارائه کد کامل یا اطلاعات دقیق کاربرد، انتخاب و استعلام قیمت را دقیقتر میکند.
برای راهنمای خرید و دریافت قیمت کلید گردان با شماره 03191091031 تماس بگیرید.