کلید گردان در بازار برق صنعتی معمولاً به Cam Switch یا Rotary Cam Switch گفته می‌شود. این تجهیز با چرخاندن Handle، Cam داخلی را حرکت می‌دهد و مجموعه‌ای از Contactها را طبق یک Sequence مشخص باز یا بسته می‌کند. به همین دلیل یک کلید گردان می‌تواند فقط ON/OFF باشد یا برای Functionهای پیچیده‌تری مانند Changeover، Multi-Step، انتخاب ولت‌متر، انتخاب آمپرمتر، تغییر جهت موتور یا Pole Changing طراحی شود.
مهم‌ترین نکته در انتخاب کلید گردان این است که ظاهر دستگاه یا تعداد Positionها به‌تنهایی Function آن را مشخص نمی‌کنند. Contact Scheme، تعداد Poleها، ترتیب بسته شدن Contactها و زاویه هر Position باید با مدار تطبیق داده شوند. به همین دلیل Replacement یک Cam Switch قدیمی فقط بر اساس آمپر یا تعداد حالت‌ها می‌تواند منجر به سیم‌بندی اشتباه شود.
کلید گردان چیست و چگونه کار می‌کند؟
Cam Switch از یک مکانیزم گردان، Cam، Contact Block و Handle تشکیل می‌شود. با چرخاندن Handle به هر Position، شکل Cam باعث باز یا بسته شدن Contactهای مشخصی می‌شود. به این ترتیب می‌توان چند Contact را به‌صورت هماهنگ و با یک حرکت مکانیکی کنترل کرد.
این ساختار امکان ایجاد Functionهای مختلف را بدون استفاده از چند کلید مستقل فراهم می‌کند. برای مثال یک Rotary Switch می‌تواند سه Position با عنوان 0-1-2 داشته باشد، اما نحوه اتصال Contactها در Position 1 و 2 کاملاً به طراحی داخلی آن بستگی دارد.
اشتباه رایج:
دو کلید گردان سه‌حالته الزاماً جایگزین یکدیگر نیستند. باید Contact Diagram و شماره ترمینال‌های هر دو مدل با نقشه مدار مقایسه شوند.
انواع کلید گردان بر اساس Function
تنوع اصلی Cam Switchها به Function آن‌ها مربوط است. Schneider در خانواده Harmony K و Kraus & Naimer در کاتالوگ‌های Control Switch، Functionهای مختلفی مانند ON/OFF، Changeover، Multi-Step، Voltmeter، Ammeter و Motor Switch را ارائه می‌کنند.
| نوع کلید گردان |
Function اصلی |
نکته مهم |
| ON/OFF |
قطع و وصل مدار |
تعداد Pole و Rating بار بررسی شود |
| Changeover |
انتخاب بین دو مدار یا منبع |
وجود Position صفر و تعداد Pole مهم است |
| Multi-Step |
انتخاب چند مرحله یا مدار مختلف |
Contact Sequence باید از نقشه بررسی شود |
| Voltmeter Selector |
انتخاب ولتاژ بین فازها یا فاز و Neutral |
علامت‌گذاری Positionها اهمیت دارد |
| Ammeter Selector |
انتخاب مسیر اندازه‌گیری جریان |
سیم‌بندی CT باید مطابق نقشه انجام شود |
| Motor Switch |
Functionهایی مانند Forward/Reverse یا Switching موتور |
Motor Rating و Utilization Category بررسی شود |
کلید گردان ON/OFF
ساده‌ترین نوع Cam Switch دارای Positionهای 0 و 1 است. در Position صفر Contactهای تعریف‌شده باز و در Position 1 بسته می‌شوند. این ساختار می‌تواند برای مدار فرمان یا در مدل‌هایی با Rating مناسب برای Switching مستقیم بار استفاده شود.
وجود عبارت ON/OFF به‌تنهایی مشخص نمی‌کند کلید برای چه جریان یا چه نوع باری مناسب است. Rated Thermal Current با Rated Operational Current در Applicationهای مختلف می‌تواند متفاوت باشد.
کلید گردان چنج‌اور
Cam Changeover Switch برای انتخاب بین دو مسیر یا مدار به‌کار می‌رود. یک مدل می‌تواند دو Position و مدل دیگر سه Position مانند 1-0-2 داشته باشد. تعداد Pole نیز بسته به Application متفاوت است.
Schneider برای خانواده Harmony K نمونه‌هایی با 1 تا 4 Pole، Position صفر و زاویه Switching مختلف ارائه می‌کند. بنابراین عبارت «کلید گردان دوطرفه» بدون دانستن Pole، Position و Contact Scheme برای سفارش کافی نیست.
کلید گردان ولت‌متر
Voltmeter Selector Switch برای انتخاب ولتاژی که باید توسط یک Voltmeter اندازه‌گیری شود استفاده می‌شود. در شبکه سه‌فاز می‌توان بسته به Contact Scheme، حالت‌هایی مانند L1-L2، L2-L3 و L3-L1 یا اندازه‌گیری فاز نسبت به Neutral را ایجاد کرد.
برای مثال در خانواده Harmony K مدل‌هایی با چهار Position شامل حالت صفر و سه حالت انتخاب ولتاژ وجود دارند. تعداد Position و Legend باید با نحوه اندازه‌گیری موردنظر تطبیق داده شوند.
کلید گردان آمپرمتر
Ammeter Selector Switch برای انتخاب جریان فازهای مختلف جهت نمایش روی یک آمپرمتر استفاده می‌شود. در سیستم‌هایی که آمپرمتر از CT تغذیه می‌شود، Contact Sequence اهمیت ویژه‌ای دارد.
در مدار CT نباید سیم‌بندی Selector را بدون نقشه صحیح انجام داد. باز ماندن مدار Secondary یک CT در زمانی که جریان Primary برقرار است می‌تواند ولتاژ خطرناکی ایجاد کند. بنابراین Cam Switch مخصوص آمپرمتر باید طبق دیاگرام سازنده و نقشه اندازه‌گیری نصب شود.
کلید گردان چند پله
Multi-Step Switch دارای چند Position است و می‌تواند در هر Position مجموعه متفاوتی از Contactها را فعال کند. این ساختار در انتخاب مرحله، Selectorهای ماشین، کنترل تجهیزات و مدارهایی که چند حالت عملیاتی دارند کاربرد دارد.
Schneider در خانواده Harmony K کلیدهای Stepping با 2 تا 5 Position را ارائه می‌کند، در حالی که سازندگان دیگر Configurationهای گسترده‌تری دارند. بنابراین تعداد Position قابل استفاده باید برای خانواده و کد محصول دقیق بررسی شود.
زاویه چرخش و Positionهای کلید گردان
زاویه بین Positionها یکی از مشخصات مهم Cam Switch است. بسته به خانواده ممکن است زاویه‌هایی مانند 30°، 45°، 60° یا 90° استفاده شوند. این زاویه روی تعداد وضعیت‌های قابل ایجاد و Layout صفحه جلوی کلید اثر می‌گذارد.
در محصولات Configurable حتی Full Rotation یا Stopهای مکانیکی مختلف نیز ممکن است در دسترس باشند. در Replacement باید زاویه حرکت Handle و Legend نیز با مدل قبلی هماهنگ باشد.
تعداد Pole و Contact در کلید گردان
Pole به تعداد مسیرهای اصلی Switching مربوط است، اما تعداد Contact Block و Contactهای NO/NC نیز باید جداگانه بررسی شود. بعضی Cam Switchها برای Load Switching و بعضی برای Control Circuit طراحی می‌شوند.
در مدل‌های سفارشی ممکن است تعداد زیادی Contact Stage پشت Handle قرار بگیرد. طول فیزیکی کلید با افزایش تعداد Stageها بیشتر می‌شود و این موضوع در عمق تابلو اهمیت دارد.
جریان نامی کلید گردان؛ چرا عدد آمپر به‌تنهایی کافی نیست؟
روی Cam Switch ممکن است Rated Thermal Current یا Iu/Ith درج شود، اما این عدد الزاماً همان Rated Operational Current در تمام کاربردها نیست. نوع بار و Utilization Category روی ظرفیت واقعی Switching اثر دارند.
برای مثال کاتالوگ رسمی Kraus & Naimer نشان می‌دهد یک Cam Switch می‌تواند در AC-21A، AC-15، AC-3 و AC-23A Ratingهای متفاوت داشته باشد. در نتیجه یک کلید 40A از نظر Thermal Rating الزاماً برای Switching هر بار 40A در هر شرایطی مناسب نیست.
AC-15، AC-21A، AC-3 و AC-23A
| Category |
کاربرد کلی |
اهمیت در انتخاب |
| AC-15 |
کنترل بارهای Electromagnetic مانند Contactor و Valve |
برای Control Circuitها بررسی می‌شود |
| AC-21A |
Switching بار مقاومتی |
Rating آن می‌تواند به Thermal Current نزدیک باشد |
| AC-3 |
Switching موتور در شرایط تعریف‌شده |
توان موتور و Voltage بررسی شود |
| AC-23A |
Switching مکرر موتور یا بار بسیار القایی |
ظرفیت Switching باید برای مدل دقیق کنترل شود |
تفاوت کلید گردان و سکسیونر
تمام Cam Switchها الزاماً Switch Disconnector نیستند. بعضی برای Control Circuit یا Measurement طراحی شده‌اند و Function Isolation مطابق IEC 60947-3 ندارند. در مقابل بعضی Rotary Cam Switchهای مشخص می‌توانند به‌عنوان Load Switch، Main Switch یا Switch Disconnector طراحی شوند.
اگر هدف ایجاد Isolation ایمن برای Maintenance است، باید در Datasheet صراحتاً Function و استاندارد مربوطه تأیید شده باشد. ظاهر گردان Handle به‌تنهایی معیار تشخیص سکسیونر نیست.
تفاوت کلید گردان و Selector Switch معمولی
Selector Switchهای فرمان معمولاً Contactهای محدودی برای مدار کنترل دارند و جریان بار اصلی را عبور نمی‌دهند. Cam Switch می‌تواند Contact Stageهای بیشتری داشته باشد و در خانواده‌های مناسب برای Switching Load نیز طراحی شود.
در نتیجه باید مشخص شود کلید فقط فرمان به PLC یا Contactor می‌دهد یا مستقیماً مدار قدرت را Switching می‌کند. این تفاوت روی Current Rating، Contact Material و Utilization Category اثر دارد.
نحوه نصب کلید گردان
Cam Switchها در مدل‌های Panel Mounting، Front Mounting، Rear Mounting و Base Mounting تولید می‌شوند. در برخی خانواده‌ها Handle از جلوی تابلو دیده می‌شود و Contact Blockها در پشت در قرار می‌گیرند.
قطر سوراخ نصب، ابعاد Face Plate، عمق کلید، تعداد Stage و IP قسمت جلویی باید بررسی شوند. برای نمونه Harmony K دارای نسخه‌هایی برای Cutoutهای 16mm و 22mm است، اما این اندازه را نباید به تمام Cam Switchها تعمیم داد.
راهنمای انتخاب کلید گردان
انتخاب صحیح از Function مدار شروع می‌شود. ابتدا مشخص کنید کلید برای ON/OFF، Changeover، Measurement، Multi-Step یا Motor Switching استفاده می‌شود. سپس تعداد Position، Pole و Contact Scheme مشخص شوند.
| معیار انتخاب |
چه چیزی بررسی شود؟ |
علت اهمیت |
| Function |
ON/OFF، Changeover، Voltmeter، Ammeter یا Multi-Step |
تعیین Contact Scheme |
| Positions |
تعداد وضعیت و وجود Position صفر |
هماهنگی با Logic مدار |
| Switching Angle |
30°، 45°، 60°، 90° یا مقدار دیگر |
تعداد Position و نحوه کاربری |
| Current / Voltage |
Ie و Voltage در Category موردنظر |
جلوگیری از Overload Contactها |
| Utilization Category |
AC-15، AC-21A، AC-3 یا AC-23A در صورت کاربرد |
تطابق با نوع بار |
| Mounting |
Panel، Base، Front یا Rear Mounting |
هماهنگی با تابلو |
Replacement کلید گردان قدیمی
مهم‌ترین اطلاعات برای جایگزینی Cam Switch، نقشه Contactها است. اگر نقشه موجود نیست، باید وضعیت Continuity ترمینال‌ها در هر Position با مدار موجود تطبیق داده شود. فقط تطبیق تعداد Position یا آمپر برای Replacement کافی نیست.
شماره ترمینال‌ها، ترتیب Contactها، زاویه Switching، تعداد Stage، Face Plate، Handle و ابعاد Mounting نیز باید بررسی شوند. اگر کلید برای Motor Switching استفاده می‌شود، kW و Utilization Category مدل جدید نیز باید برابر یا مناسب‌تر از نیاز پروژه باشد.
چک‌لیست Replacement:
کد کامل، Function، Contact Diagram، تعداد Position، Switching Angle، تعداد Pole، Terminal Number، Current، Voltage، Utilization Category، توان موتور در صورت کاربرد، Face Plate، Handle، Cutout، عمق نصب و Wiring بررسی شوند.
قیمت کلید گردان به چه عواملی بستگی دارد؟
قیمت کلید گردان به جریان، تعداد Contact Stage، تعداد Position، Function، ابعاد Handle و Face Plate و برند بستگی دارد. یک کلید ON/OFF ساده با یک Voltmeter Selector یا Multi-Step Switch دارای تعداد Contact زیاد ساختار یکسانی ندارد.
مدل‌هایی که برای Load Switching یا Motor Switching Rating بالاتری دارند نیز معمولاً ساختار Contact متفاوتی نسبت به Control Switchهای کوچک دارند. بنابراین برای استعلام دقیق بهتر است نقشه یا کد محصول نیز همراه مشخصات ارسال شود.
برای خرید کلید گردان چه اطلاعاتی لازم است؟
- Function موردنیاز کلید
- تعداد Position
- وجود یا عدم وجود Position صفر
- زاویه Switching
- تعداد Pole و Contact
- Contact Diagram یا نقشه مدار
- جریان و ولتاژ کاری
- نوع بار یا Utilization Category
- توان موتور در کاربرد Motor Switching
- روش Mounting
- ابعاد Cutout و Face Plate
- کد کامل کلید قبلی در پروژه Replacement
سوالات متداول کلید گردان
کلید گردان یا Cam Switch چه کاری انجام می‌دهد؟
با چرخش Handle، Contactهای داخلی طبق یک Sequence مشخص باز و بسته می‌شوند و می‌توان Functionهایی مانند ON/OFF، Changeover، Multi-Step یا انتخاب ابزار اندازه‌گیری را ایجاد کرد.
آیا هر کلید گردان سه حالته با مدل دیگر قابل جایگزینی است؟
خیر. Contact Scheme، تعداد Pole، زاویه حرکت و ترتیب بسته شدن Contactها باید یکسان یا با مدار جدید سازگار باشند.
تفاوت کلید گردان و سکسیونر چیست؟
Cam Switch نامی برای مکانیزم Switching است، اما همه Cam Switchها قابلیت Isolation ندارند. سکسیونر باید Function جداسازی موردنیاز را مطابق مشخصات و استاندارد محصول داشته باشد.
کلید گردان ولت‌متر چه کاربردی دارد؟
برای انتخاب ولتاژ فازهای مختلف و نمایش آن‌ها روی یک Voltmeter استفاده می‌شود. تعداد وضعیت‌ها و Contact Scheme به روش اندازه‌گیری موردنظر بستگی دارد.
کلید گردان آمپرمتر چگونه استفاده می‌شود؟
مسیر اندازه‌گیری جریان فازهای مختلف را برای یک آمپرمتر انتخاب می‌کند. در مدار CT باید کلید مخصوص و Wiring صحیح استفاده شود تا Secondary ترانس جریان ناخواسته باز نماند.
آیا عدد آمپر روی Cam Switch برای انتخاب کافی است؟
خیر. Thermal Current، Rated Operational Current، Voltage و Utilization Category باید بررسی شوند. ظرفیت کلید برای Control Load، Resistive Load و Motor Load می‌تواند متفاوت باشد.
آیا می‌توان با کلید گردان جهت موتور را عوض کرد؟
با Cam Switch مخصوص Reversing امکان ایجاد مدار Forward/Reverse وجود دارد، اما Motor Rating و Contact Scheme باید برای این Function طراحی شده باشند.
برای تعویض کلید گردان قدیمی چه اطلاعاتی لازم است؟
کد محصول، Contact Diagram، تعداد وضعیت، زاویه چرخش، Pole، Current، Voltage، نوع بار، ابعاد نصب و شماره ترمینال‌ها باید بررسی شوند.
برای راهنمای خرید و دریافت قیمت کلید گردان با شماره 03191091031 تماس بگیرید.
هنوز نظری ثبت نشده است. اولین نفر باشید!