فتوسل یکی از تجهیزات پرکاربرد در سیستم‌های کنترل روشنایی است که وضعیت نور محیط را تشخیص می‌دهد و بر اساس میزان روشنایی، مدار چراغ‌ها را به‌صورت خودکار قطع یا وصل می‌کند. کاربرد شناخته‌شده فتوسل، روشن کردن چراغ‌ها هنگام تاریک شدن هوا و خاموش کردن آن‌ها پس از طلوع خورشید است. به همین دلیل این تجهیز در روشنایی معابر، حیاط، پارکینگ، محوطه کارخانه، فروشگاه، تابلوهای تبلیغاتی، باغ، ویلا و بسیاری از پروژه‌های روشنایی استفاده می‌شود. فتوسل در بازار برق با نام‌هایی مانند رله روشنایی، کلید نوری، سنسور روشنایی و کلید فتوسل نیز شناخته می‌شود. مدل‌های مختلف از نظر جریان خروجی، ساختار نصب، نوع سنسور، قابلیت تنظیم، تایمر و شرایط محیطی تفاوت دارند و انتخاب محصول باید بر اساس مشخصات واقعی بار انجام شود.
فتوسل چیست و چگونه کار می‌کند؟
فتوسل روشنایی دارای یک بخش حساس به نور و مدار الکترونیکی برای تشخیص تغییرات روشنایی محیط است. هنگامی که میزان نور از آستانه تعیین‌شده کمتر می‌شود، دستگاه وضعیت غروب را تشخیص می‌دهد و خروجی آن برای روشن شدن مدار روشنایی تغییر وضعیت می‌دهد. با افزایش نور محیط در زمان طلوع، خروجی دوباره تغییر کرده و چراغ‌ها خاموش می‌شوند.
نوع عنصر حساس به نور و روش پردازش سیگنال می‌تواند در محصولات مختلف متفاوت باشد. بنابراین نباید هر فتوسل روشنایی را صرفاً یک مقاومت نوری ساده در نظر گرفت. آنچه برای خریدار اهمیت بیشتری دارد، نوع خروجی، جریان قابل تحمل، محدوده عملکرد نوری، تأخیر قطع و وصل، محل نصب سنسور و شرایط محیطی محصول است.
نکته:
در این دسته منظور از «فتوسل»، تجهیزات کنترل خودکار روشنایی است. قطعه الکترونیکی LDR که در مدارهای الکترونیکی به‌تنهایی استفاده می‌شود، کاربرد و شیوه انتخاب متفاوتی دارد.
کاربرد فتوسل در سیستم روشنایی
مزیت اصلی فتوسل این است که روشنایی را بر اساس نور واقعی محیط کنترل می‌کند. برخلاف کلید دستی، نیازی نیست شخصی هر روز چراغ‌ها را روشن و خاموش کند. در صورتی که محل نصب و ظرفیت فتوسل به‌درستی انتخاب شود، می‌توان روشنایی فضای باز را متناسب با تاریکی و روشنایی محیط به‌صورت خودکار مدیریت کرد.
روشنایی حیاط و محوطه
پارکینگ و ورودی ساختمان
روشنایی معابر
پروژکتورها
تابلوهای فروشگاهی
محوطه‌های صنعتی
باغ و ویلا
روشنایی نمای ساختمان
انواع فتوسل روشنایی
| نوع فتوسل |
ویژگی و کاربرد |
| فتوسل معمولی |
کنترل مستقیم روشنایی بر اساس تاریکی و روشنایی محیط |
| فتوسل ترمینال‌دار |
دارای ساختار ترمینالی برای سهولت اتصال سیم‌ها؛ ویژگی دقیق به مدل وابسته است |
| سوپر فتوسل |
عنوان رایج بازار برای مدل‌هایی که معمولاً واحد کنترل و چشم حساس به نور از یکدیگر جدا هستند |
| فتوسل تایمردار |
علاوه بر تشخیص غروب، امکان اعمال برنامه یا مدت زمان روشن ماندن در مدل‌های مربوط |
| کلید نوری تابلویی |
واحد کنترلی داخل تابلو همراه سنسور نوری خارجی یا مجزا |
فتوسل 6، 10، 16 و 20 آمپر چه تفاوتی دارند؟
یکی از مهم‌ترین مشخصات فتوسل، جریان نامی خروجی است. در بازار مدل‌هایی با جریان‌های متفاوت از جمله 6A، 10A، 16A و 20A و همچنین ظرفیت‌های بالاتر وجود دارند. انتخاب مقدار آمپر باید بر اساس نوع و جریان واقعی بار انجام شود و صرفاً بزرگ‌تر بودن عدد آمپر به معنی مناسب‌تر بودن محصول نیست.
نکته مهم‌تر این است که ظرفیت کنتاکت برای انواع بار یکسان نیست. یک فتوسل ممکن است برای بار مقاومتی جریان مشخصی داشته باشد، اما در زمان قطع و وصل چراغ‌های LED، فلورسنت، درایورها یا بارهای دارای جریان هجومی، ظرفیت مجاز متفاوت باشد. به همین دلیل باید مشخصات بار و جدول سازنده بررسی شود.
انتخاب فتوسل فقط بر اساس آمپر اشتباه است.
توان و تعداد چراغ‌ها، نوع منبع تغذیه LED، جریان هجومی، ضریب توان و تعداد دفعات قطع و وصل می‌توانند روی انتخاب خروجی فتوسل اثر بگذارند.
چه زمانی از کنتاکتور همراه فتوسل استفاده کنیم؟
برای یک مدار روشنایی کوچک ممکن است خروجی خود فتوسل بتواند بار را مستقیماً قطع و وصل کند، مشروط بر اینکه نوع و جریان بار در محدوده مجاز محصول باشد. در پروژه‌های دارای تعداد زیاد چراغ، پروژکتورهای پرتوان یا بارهایی با جریان راه‌اندازی بالا، می‌توان خروجی فتوسل را برای فرمان دادن به بوبین کنتاکتور استفاده کرد تا جریان اصلی روشنایی از کنتاکت‌های قدرت کنتاکتور عبور کند.
این روش باعث می‌شود واحد کنترل نور وظیفه تشخیص روشنایی و فرمان را انجام دهد و تجهیزات قدرت متناسب با بار اصلی انتخاب شوند. مشخصات دقیق خروجی رله فتوسل و ولتاژ بوبین کنتاکتور باید با یکدیگر سازگار باشند.
سوپر فتوسل چیست؟
در بازار ایران عنوان «سوپر فتوسل» معمولاً برای محصولاتی استفاده می‌شود که بخش اصلی دستگاه داخل تابلو قرار می‌گیرد و یک چشم یا سنسور مجزا در فضای مناسب برای دریافت نور محیط نصب می‌شود. این طراحی باعث می‌شود بخش کنترلی دستگاه کمتر در معرض شرایط محیطی فضای باز قرار گیرد.
فاصله قابل نصب سنسور، نوع کابل، ظرفیت خروجی، حفاظت‌های جانبی و سایر امکانات بین محصولات مختلف یکسان نیستند و باید براساس کاتالوگ همان مدل بررسی شوند.
فتوسل تایمردار چه کاربردی دارد؟
فتوسل معمولی روشنایی را با تاریک شدن محیط روشن می‌کند و معمولاً تا زمان روشن شدن هوا فعال باقی می‌ماند. در برخی پروژه‌ها نیاز است چراغ‌ها پس از غروب روشن شوند، اما تمام طول شب روشن نمانند. در این شرایط مدل‌های تایمردار می‌توانند مناسب باشند.
نحوه تنظیم زمان و منطق عملکرد در برندهای مختلف متفاوت است. برخی مدل‌ها امکان قطع خروجی پس از مدت معین و برخی قابلیت‌های زمانی پیشرفته‌تری دارند؛ بنابراین وجود عبارت «تایمردار» بدون بررسی مشخصات فنی برای مقایسه دو محصول کافی نیست.
تفاوت فتوسل با ساعت نجومی
فتوسل وضعیت روشنایی محیط را مستقیماً با سنسور نور تشخیص می‌دهد. در مقابل، ساعت نجومی می‌تواند زمان طلوع و غروب را براساس تاریخ و موقعیت جغرافیایی محاسبه کند و برای عملکرد خود به دریافت مستقیم نور محیط نیاز نداشته باشد.
در محیطی که نصب سنسور نور دشوار است یا امکان تأثیر چراغ‌های اطراف روی چشم فتوسل وجود دارد، ساعت نجومی می‌تواند گزینه قابل بررسی باشد. از طرف دیگر فتوسل بر اساس روشنایی واقعی محیط عمل می‌کند و برای کاربردهای ساده روشنایی راهکار مستقیم و رایجی است.
تفاوت فتوسل با سنسور حرکتی
فتوسل به میزان نور محیط واکنش نشان می‌دهد، در حالی که سنسور حرکتی حضور یا حرکت افراد و اجسام را تشخیص می‌دهد. بنابراین کاربرد این دو تجهیز متفاوت است.
برای مثال در روشنایی یک حیاط می‌توان از فتوسل برای فعال بودن سیستم در ساعات تاریکی و در صورت نیاز از سنسور حرکتی برای روشن شدن چراغ تنها هنگام حضور افراد استفاده کرد. نحوه ترکیب تجهیزات باید براساس مدار و نیاز پروژه طراحی شود.
راهنمای انتخاب فتوسل
| مشخصه |
اهمیت در انتخاب |
| ولتاژ تغذیه | باید با شبکه و مدار روشنایی سازگار باشد |
| جریان نامی خروجی | برای تطبیق خروجی با بار یا فرمان کنتاکتور |
| نوع بار | لامپ LED، پروژکتور، بار مقاومتی یا سایر بارها ظرفیت‌های متفاوتی ایجاد می‌کنند |
| آستانه روشنایی | میزان نور لازم برای فرمان روشن و خاموش شدن |
| نوع نصب | نصب مستقیم، تابلویی یا استفاده از چشم مجزا |
| درجه حفاظت | برای سنسور یا بدنه‌ای که در فضای باز نصب می‌شود اهمیت دارد |
| تایمر | برای پروژه‌هایی که چراغ نباید تمام شب روشن بماند |
| نیاز به کنتاکتور | در بارهای بزرگ یا دارای جریان هجومی قابل توجه باید بررسی شود |
محل مناسب نصب چشم فتوسل
محل نصب سنسور نور نقش مهمی در عملکرد صحیح فتوسل دارد. چشم دستگاه باید بتواند روشنایی طبیعی محیط را دریافت کند، اما نباید نور مستقیم چراغی که خود فتوسل آن را کنترل می‌کند روی سنسور بتابد. در غیر این صورت ممکن است چراغ روشن شود، نور آن روی فتوسل بیفتد، فتوسل دوباره چراغ را خاموش کند و چرخه قطع و وصل ایجاد شود.
سنسور باید همچنین با شرایط محیطی محل نصب سازگار باشد. در فضای باز، درجه حفاظت بدنه در برابر گردوغبار و آب اهمیت دارد. جهت نصب، سیم‌بندی و شرایط مجاز محیطی باید مطابق دستورالعمل سازنده همان محصول رعایت شود.
سیم‌کشی فتوسل
تعداد سیم‌ها و نحوه اتصال فتوسل به مدل آن وابسته است. بعضی مدل‌ها مستقیماً در مسیر تغذیه بار قرار می‌گیرند و برخی دارای خروجی رله مستقل هستند. مدل‌های دارای چشم جدا نیز سیم‌کشی دیگری بین سنسور و واحد کنترل دارند.
به همین دلیل استفاده از یک نقشه عمومی برای تمام فتوسل‌ها توصیه نمی‌شود. ورودی برق، خروجی بار، نول، ترمینال سنسور و کنتاکت رله باید دقیقاً مطابق نقشه روی بدنه یا دفترچه محصول متصل شوند. پیش از سیم‌کشی نیز مدار باید بی‌برق شود.
قیمت فتوسل
قیمت فتوسل به برند، جریان نامی، ساختار خروجی، نوع نصب، وجود چشم جدا، قابلیت تایمر، درجه حفاظت و امکانات کنترلی وابسته است. به همین دلیل مقایسه دو فتوسل تنها بر اساس جریان درج‌شده روی محصول، مقایسه دقیقی نیست.
برای خرید فتوسل بهتر است ابتدا تعداد و توان چراغ‌ها، نوع چراغ یا درایور، جریان مدار، محل نصب و نیاز به کنتاکتور مشخص شود. سپس مدل مناسب از نظر ظرفیت و امکانات انتخاب شود.
سوالات متداول فتوسل
فتوسل چه کاری انجام می‌دهد؟
نور محیط را تشخیص می‌دهد و برای روشن و خاموش شدن خودکار مدار روشنایی در زمان تاریکی و روشنایی فرمان صادر می‌کند.
فتوسل 10 آمپر بهتر است یا 16 آمپر؟
انتخاب به جریان و نوع بار بستگی دارد. علاوه بر جریان نامی، ظرفیت قطع و وصل چراغ‌های LED و جریان هجومی آن‌ها نیز باید بررسی شود.
آیا می‌توان پروژکتور را مستقیم به فتوسل وصل کرد؟
اگر نوع و جریان بار در محدوده مجاز خروجی همان فتوسل باشد امکان‌پذیر است؛ در بارهای بزرگ استفاده از کنتاکتور باید بررسی شود.
سوپر فتوسل چه تفاوتی با فتوسل معمولی دارد؟
در مدل‌هایی که در بازار با عنوان سوپر فتوسل عرضه می‌شوند، معمولاً بخش کنترل داخل تابلو و سنسور نور در محل مناسب خارج از تابلو نصب می‌شود.
فتوسل تایمردار چیست؟
مدلی است که علاوه بر تشخیص روشنایی محیط، امکان کنترل زمانی خروجی را نیز بسته به طراحی دستگاه فراهم می‌کند.
آیا فتوسل همان سنسور حرکتی است؟
خیر. فتوسل میزان نور محیط را تشخیص می‌دهد، در حالی که سنسور حرکتی به حرکت یا حضور واکنش نشان می‌دهد.
تفاوت فتوسل و ساعت نجومی چیست؟
فتوسل نور واقعی محیط را اندازه‌گیری می‌کند، اما ساعت نجومی می‌تواند زمان طلوع و غروب را بر اساس تاریخ و موقعیت جغرافیایی محاسبه کند.
چرا چراغ متصل به فتوسل مرتب خاموش و روشن می‌شود؟
یکی از دلایل ممکن، تابیدن نور چراغ کنترل‌شده روی خود سنسور است. سیم‌کشی، بار خروجی و وضعیت فتوسل نیز باید بررسی شوند.
برای تعداد زیاد چراغ چه فتوسلی مناسب است؟
باید جریان و نوع بار محاسبه شود. در مدارهای بزرگ معمولاً استفاده از فتوسل به‌عنوان فرمان و کنتاکتور متناسب با بار اصلی قابل بررسی است.
برای خرید فتوسل چه اطلاعاتی لازم است؟
تعداد و توان چراغ‌ها، نوع چراغ، ولتاژ شبکه، جریان مدار، محل نصب، نیاز به تایمر و استفاده مستقیم یا همراه کنتاکتور باید مشخص شوند.
راهنمای خرید و قیمت فتوسل
برای انتخاب فتوسل ابتدا توان و تعداد چراغ‌ها، نوع بار و جریان واقعی مدار مشخص شود. سپس جریان نامی خروجی، نحوه نصب، درجه حفاظت سنسور، نیاز به چشم جدا، تایمر و امکان استفاده همراه کنتاکتور بررسی شود. به‌خصوص در سیستم‌های روشنایی LED، تنها مقایسه عدد آمپر فتوسل برای انتخاب دقیق کافی نیست.
آوا الکتریک به‌عنوان مرکز تخصصی فروش و تأمین تجهیزات برق و کنترل، امکان بررسی مدل‌های مختلف فتوسل، انتخاب محصول متناسب با مدار روشنایی، استعلام قیمت، بررسی موجودی و خرید را فراهم می‌کند.
برای راهنمای خرید و دریافت قیمت فتوسل با شماره 03191091031 تماس بگیرید.
