ترمینال ریلی یا DIN Rail Terminal Block یکی از تجهیزات اصلی سیم‌کشی داخل تابلو برق است. استفاده از ترمینال باعث می‌شود کابل‌های ورودی و خروجی، سیم‌های Field و Wiring داخلی تابلو در نقاط مشخص و قابل شناسایی به یکدیگر متصل شوند. این ساختار تعمیر، اندازه‌گیری، توسعه و عیب‌یابی مدار را نسبت به اتصال مستقیم سیم‌ها سادهتر می‌کند.
ترمینال‌ها فقط برای عبور ساده یک سیم به سیم دیگر استفاده نمی‌شوند. مدل‌های ارت، فیوزدار، قطع‌شونده، تست، دوطبقه، سه‌طبقه و High-Current نیز وجود دارند. همچنین فناوری اتصال می‌تواند Screw، Spring، Push-In یا سیستم‌های جدیدتر مانند SNAP IN باشد. در نتیجه برای انتخاب صحیح باید عملکرد Terminal و مشخصات الکتریکی آن هم‌زمان بررسی شوند.
ترمینال ریلی چیست؟
Terminal Block نقطه‌ای برای ایجاد اتصال کنترل‌شده بین دو یا چند هادی است. بسیاری از مدل‌های صنعتی دارای Foot مخصوص هستند و با فشار روی ریل DIN نصب می‌شوند.
Terminal Strip معمولاً از چند ترمینال کنار هم تشکیل می‌شود. در ابتدا و انتهای مجموعه می‌توان از End Clamp، End Plate و تجهیزات Marking استفاده کرد تا مجموعه ثابت و قابل شناسایی باقی بماند.
قرار دادن تمام ورودی و خروجی‌های یک دستگاه روی Terminal Strip باعث می‌شود تکنسین هنگام تعمیر مجبور نباشد مستقیماً Wiring داخلی PLC، Contactor یا سایر تجهیزات را باز کند.
انواع ترمینال ریلی
| نوع ترمینال |
کاربرد اصلی |
ویژگی مهم انتخاب |
| عبوری |
اتصال مستقیم ورودی به خروجی |
mm²، جریان و ولتاژ |
| ارت |
اتصال PE به سیستم ارت |
Grounding Foot و ریل سازگار |
| فیوزدار |
اتصال همراه Fuse |
نوع و سایز فیوز |
| قطع‌شونده |
جداسازی مدار برای تست و سرویس |
Disconnect Mechanism و Test Point |
| دوطبقه و چندطبقه |
افزایش تراکم Wiring |
تعداد Level و جامپرها |
| قدرت |
اتصال کابل‌های سطح مقطع بالا |
Current و نوع Connection |
ترمینال پیچی
Screw Terminal یکی از قدیمی‌ترین و رایج‌ترین فناوری‌های اتصال است. هادی داخل Clamp قرار می‌گیرد و پیچ با Torque مشخص، فشار لازم برای ایجاد Contact را فراهم می‌کند.
مزیت اصلی این ساختار سادگی، آشنایی تکنسین‌ها و امکان استفاده برای طیف گسترده‌ای از هادی‌ها است. در مقابل، Torque پیچ باید رعایت شود و در هنگام مونتاژ زمان بیشتری نسبت به بعضی فناوری‌های Tool-Free نیاز دارد.
Schneider در خانواده Linergy TR مدل‌های Screw را در سطح مقطع‌های مختلف عرضه می‌کند. برای نمونه Terminalهای 4mm² و مدل‌های قدرت تا ده‌ها mm² با Current Rating متفاوت در همین خانواده وجود دارند.
ترمینال Push-In
در Push-In Terminal، هادی مناسب می‌تواند مستقیماً داخل Clamping Point وارد شود و Spring داخلی آن را نگه دارد. این فناوری سرعت Wiring را افزایش می‌دهد و نیاز به سفت کردن پیچ را حذف می‌کند.
Phoenix Contact در سیستم Push-In امکان اتصال مستقیم بعضی هادی‌های Rigid یا هادی افشان دارای Ferrule را فراهم می‌کند. محدوده دقیق هادی قابل اتصال به مدل Terminal بستگی دارد.
Weidmüller نیز PUSH IN را در خانواده A-Series ارائه می‌کند و آن را اتصال مقاوم در برابر Vibration با Wiring مستقیم هادی آماده‌شده معرفی می‌کند.
ترمینال فنری
Spring یا Tension-Clamp Terminal از نیروی فنر برای نگه داشتن هادی استفاده می‌کند. مزیت این روش حفظ فشار تماس بدون وابستگی مستقیم به Torque پیچ است.
فناوری‌های Spring در برندهای مختلف ساختار متفاوتی دارند. WAGO برای نمونه از Push-in CAGE CLAMP استفاده می‌کند و Weidmüller نیز Tension Clamp را در کنار Push-In، SNAP IN و Screw ارائه می‌کند.
هنگام Replacement باید فناوری دقیق ترمینال بررسی شود. مشابه بودن ظاهر یک Terminal فنری با محصول برند دیگر الزاماً به معنی یکسان بودن Wire Range یا ابزار باز کردن Clamp نیست.
SNAP IN چیست؟
SNAP IN یک فناوری جدیدتر اتصال هادی است. در این ساختار Contact Point از قبل در حالت آماده قرار دارد و با رسیدن هادی به محل مشخص، مکانیزم Spring آزاد شده و اتصال ایجاد می‌شود.
Weidmüller در محصولات فعلی SNAP IN اتصال مستقیم سیم Flexible را حتی بدون Ferrule در مدل‌های مربوطه امکان‌پذیر کرده است. وضعیت اتصال نیز در این سیستم به‌صورت مکانیکی قابل تشخیص است.
ترمینال ارت یا PE Terminal
Protective Conductor Terminal برای اتصال هادی PE استفاده می‌شود و معمولاً با رنگ سبز و زرد مشخص است. بسیاری از این ترمینال‌ها دارای Grounding Foot فلزی هستند که با نصب روی DIN Rail اتصال الکتریکی به ریل ایجاد می‌کند.
Phoenix Contact ترمینال‌های PE خود را مطابق IEC 60947-7-2 ارائه می‌کند. در یک مدل 2.5mm² فعلی، Grounding Foot مستقیماً روی NS 35/7.5 یا NS 35/15 نصب می‌شود.
در چنین ساختاری ظرفیت عبور جریان خود DIN Rail نیز اهمیت دارد. ریل و PE Terminal باید به‌صورت یک مسیر حفاظتی کامل بررسی شوند و اتصال مکانیکی ریل به تابلو نیز مناسب باشد.
نکته ایمنی:
استفاده از ترمینال سبز و زرد به‌تنهایی اتصال زمین معتبر ایجاد نمی‌کند. Grounding Foot، DIN Rail، Bonding ریل و مسیر نهایی PE باید همگی پیوستگی مناسب داشته باشند.
ترمینال فیوزدار
Fuse Terminal Block امکان قرار دادن Fuse در همان Terminal Strip را فراهم می‌کند. این روش برای حفاظت مدارهای Control، Sensor، Actuator و تجهیزات اندازه‌گیری کاربرد دارد.
مدل‌های مختلف برای Fuseهای 5×20mm، 6.3×32mm یا ساختارهای دیگر تولید می‌شوند. Current Rating نهایی می‌تواند به خود Terminal و Fuse نصب‌شده وابسته باشد.
بعضی مدل‌ها دارای LED وضعیت Fuse هستند. Voltage LED باید با Control Voltage مدار هماهنگ باشد و از روی ظاهر Terminal نمی‌توان Voltage Indicator را تشخیص داد.
ترمینال قطع‌شونده و تست
Disconnect Terminal اجازه می‌دهد مسیر Electrical Connection بدون جدا کردن سیم قطع شود. این ویژگی برای Commissioning، Measurement و تعمیرات بسیار کاربردی است.
Knife Disconnect Terminal از یک Blade یا مکانیزم جداکننده استفاده می‌کند. بعضی مدل‌ها Test Point دارند و می‌توان تجهیزات اندازه‌گیری را بدون دستکاری Wiring اصلی متصل کرد.
این ترمینال‌ها برای Instrumentation و مدارهای CT نیز کاربردهای تخصصی دارند، اما در مدار CT باید Terminal مخصوص و روش Shorting صحیح مطابق طراحی استفاده شود.
ترمینال یک طبقه، دو طبقه و سه طبقه
Single-Level Terminal ساده‌ترین ساختار است. در Double-Level و Triple-Level چند Connection روی فضای عرضی تقریباً مشابه قرار می‌گیرند و تراکم Wiring افزایش پیدا می‌کند.
Phoenix Contact در خانواده فعلی Terminal Block خود مدل‌های Multi-Level با Push-In، Screw و Spring Connection دارد. Schneider نیز مدل‌های Double-Deck و Multi-Level در خانواده Linergy TR ارائه کرده است.
هنگام استفاده از ترمینال چندطبقه باید دسترسی پیچ‌گوشتی، Marker، Jumper و Test Point در Layout بررسی شود. تراکم بیشتر نباید تعمیرات را بیش از حد دشوار کند.
سطح مقطع ترمینال به چه معناست؟
Terminalها معمولاً با Nominal Cross Section مانند 2.5، 4، 6، 10 یا 16mm² معرفی می‌شوند. این عدد باید از Range کامل هادی قابل اتصال تفکیک شود.
برای مثال یک Terminal با Nominal Cross Section برابر 2.5mm² ممکن است هادی Rigid یا Flexible را در بازه‌ای بزرگ‌تر یا کوچک‌تر از این مقدار بپذیرد. محدوده همچنین با استفاده از Ferrule می‌تواند تغییر کند.
Phoenix Contact برای یک PE Terminal نامی 2.5mm²، هادی‌های Rigid و Flexible از 0.14 تا 4mm² را تایید کرده، در حالی که محدوده Flexible با Ferrule دارای Collar تا 2.5mm² است. بنابراین فقط نام سایز برای تصمیم نهایی کافی نیست.
جریان و ولتاژ نامی ترمینال
Surface Area هادی تنها معیار Current Rating نیست. Contact System، ابعاد Internal Busbar و طراحی Terminal روی مقدار Current مجاز اثر دارند.
برای نمونه یک Screw Terminal فعلی Linergy TR با Nominal Cross Section برابر 4mm² طبق IEC/EN 60947-7-1 دارای Rating معادل 32A و 1000V است. این عدد فقط نمونه همان کد محصول است و نباید به همه ترمینال‌های 4mm² تعمیم داده شود.
یک Terminal بزرگ‌تر 50mm² در همین خانواده Rating بسیار بالاتری دارد. در نتیجه Current و Voltage باید مستقیماً از Datasheet همان مدل خوانده شوند.
جامپر ترمینال چیست؟
Jumper یا Bridge برای مشترک کردن چند Terminal استفاده می‌شود. به جای ورود چند سیم موازی برای توزیع یک Potential، می‌توان Terminalهای مجاور را با Jumper مناسب به یکدیگر متصل کرد.
Jumper می‌تواند Continuous، Adjacent، Step-Down یا Vertical باشد. WAGO در سیستم TOPJOB S و Phoenix Contact در CLIPLINE Complete چند نوع Bridge برای این کار ارائه می‌کنند.
Current مسیر Jumper باید با Load مدار هماهنگ باشد. استفاده از Bridge غیرسازگار یا دست‌ساز می‌تواند Contact Area و فاصله عایقی طراحی‌شده را تغییر دهد.
بست انتهایی و درپوش ترمینال
End Clamp یا End Stop در دو طرف Terminal Strip قرار می‌گیرد و از حرکت مجموعه روی DIN Rail جلوگیری می‌کند. این قطعه به‌خصوص در ترمینال‌های پیچی و هنگام باز و بسته کردن اتصال اهمیت دارد.
بعضی Terminalها یک سمت باز دارند و برای پوشاندن قسمت Conductive داخلی به End Plate نیاز دارند. درپوش باید متعلق به همان Series و سایز Terminal باشد.
مارکر ترمینال
Marking یکی از بخش‌های مهم Wiring حرفه‌ای است. هر ترمینال باید با شماره یا کد مدار در Drawing هماهنگ باشد تا تعمیر و عیب‌یابی سریع‌تر انجام شود.
سازندگان سیستم‌های Terminal معمولاً Marker Strip، Label Holder و چاپگر یا نرم‌افزار مربوطه را نیز ارائه می‌کنند. بهتر است فضای Marking از ابتدا در Layout Terminal Strip در نظر گرفته شود.
استفاده از وایرشو در ترمینال
Wire Ferrule برای آماده‌سازی انتهای سیم افشان استفاده می‌شود، اما الزام استفاده از آن به Terminal Technology و مشخصات سازنده بستگی دارد.
بعضی Push-In Terminalها سیم Flexible را با Ferrule به‌صورت مستقیم می‌پذیرند. فناوری‌های جدیدتر مانند SNAP IN در مدل‌های مربوطه امکان اتصال سیم Flexible بدون Ferrule را نیز فراهم می‌کنند.
اگر دو سیم قرار است داخل یک Connection Point نصب شوند، باید Terminal و Ferrule برای این وضعیت تایید شده باشند. قرار دادن دو سیم به‌صورت دلخواه زیر یک Screw روش قابل تعمیم به تمام مدل‌ها نیست.
راهنمای انتخاب ترمینال ریلی
| معیار |
چه چیزی بررسی شود؟ |
علت اهمیت |
| نوع Terminal |
عبوری، PE، Fuse، Disconnect و غیره |
تطابق عملکرد با مدار |
| Connection |
Screw، Push-In، Spring یا SNAP IN |
روش Wiring و سرویس |
| Cross Section |
حداقل و حداکثر mm² |
اتصال صحیح هادی |
| Current |
Rated Current مدل |
جلوگیری از Overheating |
| Voltage |
Rated Voltage |
هماهنگی با Insulation Requirement |
| Conductor |
Rigid، Flexible، Ferrule |
سازگاری با Clamp |
| DIN Rail |
35×7.5، 35×15 یا نوع دیگر |
نصب مکانیکی صحیح |
| Accessories |
Jumper، End Plate، Marker و End Clamp |
تکمیل Terminal Strip |
اشتباهات رایج در انتخاب ترمینال
- انتخاب فقط بر اساس عدد mm² درج‌شده در نام محصول
- بی‌توجهی به Rated Current و Voltage
- عدم بررسی Flexible و Rigid Conductor Range
- استفاده از Jumper مربوط به Series دیگر
- قرار دادن دو هادی در Connection تاییدنشده
- انتخاب Fuse Terminal بدون توجه به Fuse Size
- استفاده از Terminal PE بدون Bonding مناسب DIN Rail
- نداشتن End Clamp برای Terminal Strip
- بی‌توجهی به Strip Length
- انتخاب رنگ به‌عنوان تنها معیار تشخیص Function ترمینال
Replacement ترمینال قدیمی
در تعویض Terminal قدیمی ابتدا Function و Technology اتصال مشخص شوند. یک Feed-Through معمولی نباید جای Fuse Terminal یا Disconnect Terminal نصب شود.
Width ترمینال اهمیت دارد؛ زیرا تغییر آن می‌تواند طول کل Terminal Strip و محل Markerها و Jumperها را تغییر دهد. نوع DIN Rail و Foot نیز باید با مدل جدید تطبیق داده شوند.
در صورت تعویض برند، Jumper، End Plate، Marker و End Clamp قبلی الزاماً قابل استفاده نیستند. Accessories معمولاً بخشی از سیستم اختصاصی هر Series هستند.
چک‌لیست Replacement ترمینال:
نوع Terminal، سطح مقطع نامی و واقعی، Current، Voltage، Screw/Push-In/Spring بودن، تعداد Connection، تعداد Level، Width، DIN Rail، Ferrule، Strip Length، Jumper، End Plate، Marker، Fuse Size و PE Function بررسی شوند.
قیمت ترمینال ریلی به چه عواملی بستگی دارد؟
قیمت Terminal با افزایش سطح مقطع و Current Rating معمولاً افزایش پیدا می‌کند. مدل قدرت با Terminal کوچک 2.5mm² از نظر مقدار Metal و ابعاد یکسان نیست.
Function نیز روی قیمت اثر دارد. Terminal عبوری ساده، PE Terminal، Fuse Terminal و Disconnect Terminal ساختار و تعداد قطعات متفاوتی دارند.
فناوری اتصال، تعداد Level، برند و Accessoryهای موردنیاز عوامل دیگر هستند. برای مقایسه بهتر است قیمت یک Terminal Strip کامل شامل Jumper، End Clamp و Marker نیز در نظر گرفته شود.
برای خرید ترمینال چه اطلاعاتی لازم است؟
- نوع ترمینال موردنیاز
- سطح مقطع سیم بر حسب mm²
- جریان مدار
- ولتاژ مدار
- Rigid یا Flexible بودن هادی
- استفاده یا عدم استفاده از Ferrule
- Screw، Push-In یا Spring بودن Connection
- تعداد Connection Point
- یک، دو یا چندطبقه بودن
- نوع DIN Rail
- نیاز به Jumper
- نیاز به Fuse یا Disconnect
- نیاز به PE Terminal
- کد و مشخصات Terminal قبلی در Replacement
سوالات متداول ترمینال ریلی
ترمینال ریلی چه کاربردی دارد؟
برای اتصال، توزیع، تفکیک و شناسایی سیم‌ها در تابلو برق و سیستم‌های اتوماسیون استفاده می‌شود.
تفاوت ترمینال پیچی و Push-In چیست؟
مدل پیچی با Torque پیچ اتصال را ایجاد می‌کند؛ Push-In از Spring داخلی برای اتصال مستقیم هادی مناسب استفاده می‌کند.
ترمینال ارت چگونه کار می‌کند؟
PE Terminal هادی حفاظتی را متصل کرده و در مدل‌های مربوطه از طریق Grounding Foot با DIN Rail ارتباط الکتریکی برقرار می‌کند.
ترمینال فیوزدار برای چیست؟
اتصال سیم و Fuse را در یک Terminal جمع می‌کند و برای حفاظت مدارهای فرمان، سیگنال و تجهیزات کوچک کاربرد دارد.
ترمینال دوطبقه چه مزیتی دارد؟
در عرض کمتر تعداد Connection بیشتری ایجاد می‌کند و برای تابلوهایی با تراکم Wiring بالا مناسب است.
آیا سایز 4mm² یعنی فقط سیم 4mm² قابل اتصال است؟
خیر. 4mm² معمولاً Nominal Cross Section است و محدوده واقعی هادی Rigid، Flexible و Ferrule باید از Datasheet بررسی شود.
جامپر ترمینال چه کاربردی دارد؟
چند Terminal را برای توزیع یک Potential مشترک به یکدیگر متصل می‌کند و نیاز به Wiring موازی متعدد را کاهش می‌دهد.
آیا همه ترمینال‌ها روی ریل 35mm نصب می‌شوند؟
خیر. ریل 35mm بسیار رایج است، اما Terminal و Foot باید با Profile دقیق DIN Rail مورد استفاده سازگار باشند.
برای جایگزینی ترمینال قدیمی چه مواردی بررسی شوند؟
Function، mm²، Current، Voltage، Connection Technology، Width، DIN Rail و تمام Accessoryهای Terminal Strip باید تطبیق داده شوند.
برای راهنمای خرید و دریافت قیمت ترمینال ریلی با شماره 03191091031 تماس بگیرید.
هنوز نظری ثبت نشده است. اولین نفر باشید!